| |
CHUYÊN ĐỀ: SÁCH ĐỎ NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA VIỆT NAM
 *
"Mỗi di sản mất đi, mất đi một phần tâm hồn dân tộc"
* Lời những chiếc cổng phong rêu
* Nghệ nhân lãng du
* Tiếng chiêng đàn bà
* Công khai cổ vật để bảo vệ
* Thờ ơ với di sản văn hóa hán nôm
* Khảo cổ hay "chôn vùi" di sản?
* "Ai Man Pây" - người lưu giữ Kho tàng di
sản chữa bệnh cổ truyền
* Niềm đam mê không già
* Những di sản sắp mất
* Làm sống lại chứ không chỉ dựng lại. |
PHÓNG SỰ - BÚT KÝ
 *
Phóng sự "Đợi sáng ở Mù Cả" của Đỗ
Doãn Hoàng.
* Bút ký "Cung thanh bên bờ Mêkông" của
Vĩnh Quyền & "Đường về tuyết sơn" của võ
sư Nguyễn Văn Dũng. |
TRANG THƠ
 *
Ước vọng mùa xuân 2006 - Hoàng Cầm |
SÁNG TÁC
 *
Về đi, cún con ơi - truyện ngắn của Bùi Việt Sỹ. |
Đêm giao thừa kỳ lạ
 Nhà
văn Lâm Quang Ngọc kể lại hồi ức về những phóng viên chiến
trường (Nguyễn Văn Giá và Phạm Ngọc Chưng). |
Quán trà Lão Xá
 NSND
Đào Trọng Khánh kể lại kỷ niệm một lần ghé thăm quán trà của cụ
Trưởng An, thân sinh ra Nguyễn An Định, cây bút bình luận của
Báo Lao Động. |
Lòng quyết tâm còn cao hơn núi
 Nhà
ngôn ngữ học, dịch giả nổi tiếng Cao Xuân Hạo nhiều năm nay qua
các công trình nghiên cứu, các bài viết trên báo chí đã bày tỏ
nỗi lo lắng về tình trạng nói sai và viết sai tiếng Việt. |
Tâm sự đêm giao thừa
 Tết
này Báo Lao Động mời nhạc sĩ Phạm Duy viết vài dòng về những
ngày tháng gặp gỡ và chơi với nhà thờ Hoàng Cầm. |
Sau
365 ngày tôi vẫn tiếp tục THỞ
 Không
phải ngẫu nhiên mà hoạ sĩ Chu Hùng Sơn, hoạ sĩ Đỗ Phấn và tôi -
nhà báo Y Trang - đều chọn Nguyễn Thanh Hoa.
|
Môđiphê kiểu Trương Ngọc Ánh
 Trương
Ngọc Ánh
môđiphê từ trên sàn diễn thời trang, khi đóng phim, nấu ăn, đến
dọn nhà, cắm hoa đón Tết... Tất nhiên sự môđiphê của Ánh đều có
chừng có mực...
|
Chu Thượng viết Sự kiện
 Chu
Thượng thuộc loại "cây đa cây đề" của làng báo. Đầu những năm 90
của thế kỷ trước, Lao Động "nóng đùng đùng" với những bài điều
tra gai góc của Nguyễn An Định (tên khai sinh của ông). |
Ngọn gió lành và cánh chim bay...
 Bùi
Việt Phong - không chỉ vì cái tên - anh đúng là một cơn gió.
Trong cuộc đời phần lớn là tù túng, chật chội đến u buồn của
anh, của chúng tôi, đã có suốt một thời gian anh đã là và cố là
một cơn gió. |
Văn nghệ cười vui
 Lẻ
năm nhưng chẵn kỳ, hàng vạn hội viên vui trảy... đại hội, tàu xe
"quấn áo chen chân", hội trường cờ hoa rực rỡ. Tất nhiên có phê
và tự phê thẳng thắn, kịch liệt gọi nhau bằng đủ mọi thứ. |
Về một bãi bờ sông Đáy
 Những
ngày dằng dặc xa xứ, du học ở nước Nga xứ tuyết, PGS-TS Nguyễn
Thị Minh Thái thường nhớ về quê nội, ở một làng quê nhỏ bãi bờ
sông Đáy. |
Thời gian sao mà xuẩn ngốc
 Đang
từ cái rét cắt da, trời chợt ấm lên nồng nàn. Vậy là xuân đấy ư.
Xuân đến thật lịch sự và đầy thương yêu. |
Xông nhà, chúc Tết sớm mai
 Trong
một loạt các tổ hợp từ liên quan đến Tết thì việc chúc Tết có
một ý nghĩa văn hoá - phong tục rất sâu sắc, hàm chứa giá trị
nhân văn và tín ngưỡng dân gian. |
1 điểm đến - 2 di sản thế giới
 Chương
trình Năm du lịch quốc gia 2006 "Quảng Nam: Một điểm đến - hai
di sản thế giới" có chủ đề "Di sản văn hoá, lễ hội dân gian,
làng nghề truyền thống và du lịch sinh thái". |
Tour độc
Khám phá
phố cổ bằng xe cổ.
Du lịch mạo hiểm cho người Việt.
Vòng quanh Việt Nam trong 79 ngày
Du lịch bằng xe trâu. |
Đi tìm một thương hiệu
 Món
ăn Việt Nam ngày nay đã được biết đến trên toàn thế giới. Có thể
nói lúc đầu nó chỉ góp mặt ở nước Pháp - nơi có nhiều người Việt
định cư từ lâu. |
Không rề rà bày vẽ
 Ít
cầu kỳ như miền Bắc, không thô mộc như miền Nam, ẩm thực miền
Trung có có phong vị thuần phác của người dân Nam Bộ lẫn sự tinh
tế của những cư dân ĐB sông Hồng, sông Mã. |
Nhật ký Hoa hậu thế giới
 Trước
giờ phút nhận vương miện Hoa hậu thế giới 2005, cô sinh viên
ngành nhân chủng học 21 tuổi Unnur Birna Vilhjalmsdottir
(Iceland) đã nghĩ gì? |
Nữ hoàng sắc đẹp năm 2005
 Họ
đến từ nhiều châu lục trên thế giới, khác nhau về màu da, màu
tóc... nhưng họ có cùng chung một điểm: Là nữ hoàng của những
cuộc thi sắc đẹp danh giá nhất thế giới. |
Hồ Gươm vốn là...
 Hồ
Gươm trong mắt của hai nhà nhiếp ảnh trẻ Hoài Linh, Ngô Nhật
Hoàng, giản dị và gần gũi và đúng là Hồ Gươm như nó vốn là. |
|
|
|
Mẩu cười Xuân
 Vợ:
"Tết nhất uống rượu công khai mà anh dùng cái vòi cao su để uống
rượu ư?". Chồng: "Bác sĩ dặn anh là phải tránh xa rượu".
Lê Hồng Dạ Thương
|
 |
|
|
»
» Văn hóa
|
CHUYÊN ĐỀ: SÁCH ĐỎ NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA VIỆT NAM
Khu Hoàng
thành Thăng Long:
Khảo cổ hay "chôn vùi" di sản?
Hoàng Giang
Bên cạnh những tác động của thời tiết và khí
hậu khắc nghiệt, sự thiếu chuyên nghiệp trong công tác khai quật và bảo quản
cùng "sự thụ động cứng nhắc, đùn đẩy trách nhiệm và thiếu hợp tác giữa các cơ
quan chuyên ngành trong việc nghiên cứu, đánh giá và quản lý di sản" đã và đang
đẩy khu khảo cổ Hoàng thành Thăng Long (HTTL) vào nguy
cơ rất xấu.
Hiện trạng rã rời
 |
|
Một số hiện vật tại khu A20 trước khi bị cất vào kho. |
Điều gì đang xảy ra với khu khảo cổ HTTL của chúng
ta? Xin nói luôn: Nó đang bị xuống cấp một cách thê thảm, dù đã có không ít công
sức và tiền của được đổ vào đây.
Mới đây, khi trao đổi với chúng tôi trong khoá đào tạo tại hiện trường "Bảo tồn
di sản khảo cổ trong bối cảnh đô thị", ông Richard Engelhardt - cố vấn văn hoá
của UNESCO khu vực Châu Á - Thái Bình Dương - đã tỏ ra vô cùng bức xúc về những
gì đã và đang xảy ra ở khu khảo cổ học Ba Đình.
Chẳng hạn, hầu hết các di vật phát lộ, kể cả các mảnh gạch, gốm vỡ đã và đang bị
"rửa sạch", phân loại và di chuyển khỏi vị trí gốc của chúng rồi cất giữ trong
các kho bảo quản. Và ngay trước mắt các chuyên gia và các nhà nghiên cứu, một
nhóm công nhân vẫn hì hục di dời một chân tảng bằng đá! Sẽ quý hơn rất nhiều nếu
chân tảng này được nằm đúng chỗ của mình, với "lấm lem bùn đất", với ngả nghiêng
xô lệch… như vốn có, vì đó chính là những thứ cung cấp cho chúng ta những thông
tin quý giá và chân thực nhất về quá khứ.
Một vấn đề nữa là hiện nay toàn bộ khu khai quật với diện tích chừng 20.000m đã
được bao phủ bởi hệ thống mái che nhựa. Mái che bằng nhựa, tuy có thể che được
mưa nhưng với diện tích quá lớn và chiều cao khá khiêm tốn, sẽ cản trở sự lưu
thông của không khí. Và cùng với tác động của nhiệt độ, các nền kiến trúc bằng
đất sét của khu khảo cổ có thể phải đối mặt với nguy cơ tan vụn. Qua quan sát
của các nhà nghiên cứu, hiện đã có vô số vết nứt các loại xuất hiện trên bề mặt
của các phần nền móng được phát lộ. Sợ rằng một câu chuyện tương tự về mái che
như đã từng xảy ra ở tháp F1 Mỹ Sơn lại tiếp tục lặp lại ở đây.
Những bức tường - kè phẳng phiu bao quanh các hố khai quật với mục đích ngăn
ngừa sụt lở bảo vệ di tích, vô hình trung chúng lại "bưng bít" các thông tin quý
giá về các địa tầng - tương ứng với các giai đoạn lịch sử khác nhau của khu khai
quật. Giải pháp lấp cát thí điểm ô A5 với những hộâc kính chứa sỏi mô phỏng vị
trí nền móng kiến trúc được thực hiện một cách khá thô thiển và thiếu sức gợi,
trông giống một tiểu cảnh ngoại thất hơn là phản ánh những thông tin về hiện
trạng của hố khai quật này. Chưa hêáât, việc tạo ra các hành lang bằng kim loại
với những góc ngoặt khá ngẫu hứng có thể tạo ra những cảm nhận sai lệch về khu
di tích v.v...
Theo quan điểm của các chuyên gia nước ngoài, việc sử dụng những giải pháp bảo
quản tạm thời là cần thiết, nhưng cần hết sức thận trọng để cái tạm thời không
làm ảnh hưởng đến cái lâu dài. Trong bối cảnh khá xô bồ như vậy, ông Richard
Engelhardt đưa ra một nhận xét có thể gây sốc với nhiều người: "Nếu tình trạng
này không được cải thiện, chẳng bao lâu nữa khu khảo cổ Hoàng thành sẽ trở thành
một... bãi rác (!?)".
Thiếu chuyên nghiệp
Tại sao khu di tích quan trọng bậc nhất này lại rơi vào một thảm cảnh như
vậy? Theo đánh giá của các chuyên gia, đó chính là sự thiếu chuyên nghiệp từ
khâu khảo cổ đến bảo quản di tích. Nó thể hiện trước tiên ở thái độ ứng xử với
di sản trong thời kỳ đầu khai quật. Có lẽ không ở đâu trên thế giới lại áp dụng
mộât phương pháp khảo cổ mang tính "tận diệt" như vậy: Sử dụng cả máy xúc để đào
bới, và tiến hành khai quật cả ngày lẫn đêm để theo kịp tiến độ.
Bằng cách đó, chỉ trong vòng hơn một năm một diện tích khổng lồ lên tới 20.000m2
đã bị khai quật, trong đó riêng 4 tháng đầu tiên đã hoàn thành được… 14.000m2
(một kỷ lục của giới khảo cổ thế giới!). Với tốc độ "thần tốc" như vậy, đương
nhiên việc lập hồ sơ khoa học không thể theo kịp, khó tránh khỏi những sai sót.
Chưa kể, lớp đất có độ sâu trên 1m đã nhanh chóng bị "dọn sạch" và phần lớn di
tích thời Lê - Nguyễn cũng theo đó "bay" luôn. Dù lúc đầu, đây được xác định là
khu giải phóng mặt bằng để xây dựng công trình mới, nên các nhà khảo cổ "hoàn
toàn bất ngờ và bị động", nhưng dường như họ đã quên mất vai trò tư vấn của mình
và bỏ qua những quy trình khoa học cũng như nguyên tắc về sự thận trọng (!?).
Sự thiếu chuyên nghiệp còn được thể hiện bằng hành động giao công việc khổng lồ
thời hậu khảo cổ cho... chính các nhà khảo cổ (điều có lẽ chỉ có ở VN!). Không
phải là không có những cảnh báo về vấn đề này. Còn nhớ cách đây gần 2 năm, nhà
khảo cổ Đào Quý Canh (Viện Khảo cổ Việt Nam) đã lên tiếng về sự "lấn sân" của
viện này khi viện đề xuất phương án làm mái che: "Viện Khảo cổ không phải là cơ
quan bảo tồn mà là cơ quan khai quật", và họ "đang vượt chức năng của mình". Và
trong buổi phỏng vấn trực tuyến do Vnexpress thực hiện ngày 7.11.2003, khi được
hỏi, hiện nay VN có thể đáp ứng được những đòi hỏi bảo quản và trùng tu di tích
kỹ thuật cao không, chính PGS-TS Tống Trung Tín - Viện phó Viện Khảo cổ - đã
nói: "…Vì tôi không phải là nhà bảo quản trùng tu, nên tôi cũng chưa rõ trình độ
bảo quản trùng tu của Việt Nam đạt đến mức độ nào".
Trước khi quá muộn
Ngay lúc này đây, một câu hỏi được đặt ra cho tất cả chúng ta, những người
nặng lòng với di sản: Cần phải làm gì để không hổ thẹn là những người thuộc về
thế hệ trực tiếp hay gián tiếp "chôn vùi" di sản ngàn đời cha ông để lại?
Theo GS Nguyễn Việt Châu - Viện trưởng Viện Nghiên cứu kiến trúc, để thực hiện
công việc bảo tồn khu khảo cổ Hoàng thành Thăng Long (có thể kéo dài hàng chục
năm), trước tiên cần có chiến lược bảo tồn đúng đắn. Ông nhấn mạnh, chiến lược
này "cần được xây dựng trên cơ sở vậân dụng hiệu quả phương thức tiếp cận tổng
hợp mà Nghị định thư Hội An đã nhấn mạnh. Đây là phương thức cho phép huy động
được các tiềm năng về tri thức cũng như tài chính của xã hội, phối hợp hài hoà
quyền lợi và trách nhiệm của các bên tham gia trong tất cả các giai đoạn bảo
tồn, từ nghiên cứu đánh giá, đề xuất phương án cho tới thực hiện khai thác và
quản lý di sản".
Và để thực hiện chiến lược đó, cần nhanh chóng xây dựng một hành lang pháp lý và
thành lập Ban nghiên cứu và bảo tồn HTTL, trong đó bao gồm các nhà nghiên cứu
thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau như khảo cổ, kiến trúc, lịch sử, văn hoá, quy
hoạch, xây dựng, địa chất…
Sofia Natsuko Akagawa - giảng viên Viện Nghiên
cứu du lịch Macao (Trung Quốc):
Các bạn đã tiến hành khai quật quá nhanh. Điều các bạn cần làm
là xây dựng hồ sơ khoa học một cách cẩn thận, mà không phải là
phát lộ càng nhiều càng tốt như đã từng xảy ra. Lập hồ sơ tại
hiện trường là rất quan trọng và cần thực hiện ngay lập tức khi
phát lộ di tích, vì không thể lường được điều gì sẽ xảy ra. Nếu
các di vật bị xê dịch, thật khó xác định lại vị trí chính xác
của chúng và có thể mang đến những thông tin sai lệch.
GS-TS-KTS Nguyễn Việt Châu (Viện trưởng Viện Nghiên cứu kiến
trúc):
Rất khó để hình dung các hộc sỏi trên mặt bêtông tại ô A5 là
cái gì. Bởi lẽ, chúng ta còn chưa xác định được nó thực chất là
phần nào của một công trình kiến trúc, chức năng ra sao, và ranh
giới của công trình kiến trúc đó kéo dài đến đâu. Để bảo tồn di
tích theo cách lấp cát và xây dựng mô hình mô phỏng bên trên,
đòi hỏi phải thực hiện theo một quy trình khoa học nghiêm ngặt,
cần sự chung tay, đồng sức, đồng lòng của nhiều cơ quan liên
quan, chứ không riêng một tổ chức nào có thể đảm đương được.
TS Đặng Văn Bài (Cục trưởng Cục Di sản):
Với điều kiện phương tiện kỹ thuật, nhân lực và điều kiện
vật chất như hiện nay, thì làm được như thế đã là một cố gắng
đáng ghi nhận. Trước mắt, chúng tôi ủng hộ việc có một dự án có
sự tham gia của đa - liên ngành, của giới khoa học trong và
ngoài nước để cùng nhau nghiên cứu, thẩm định, đánh giá và đưa
ra phương án. |
|
|
)
