Rất nhiều bài thơ, văn bia, sắc phong... được tìm thấy tại Thanh Hoá trong vòng 2 năm qua. Nhiều di sản văn hoá phi vật thể lần đầu tiên được nhóm nghiên cứu Hán Nôm "Hương Nao" do ông Trần Quốc Chấn - Phó Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục tỉnh - đứng đầu tìm thấy, khảo cứu, dịch và công bố.

Trân trọng Hán cổ
Cách đây 6 năm, ông Trần Quốc Chấn và ông Võ Hồng Phi đã tự bỏ tiền và lặng lẽ đi khảo sát tại rất nhiều địa điểm trong toàn tỉnh Thanh với mục đích sưu tầm, nghiên cứu các bài thơ, ký được khắc trên hang động, vách núi đá. Đến năm 2004, họ đã thành lập nhóm nghiên cứu "Hương Nao" gồm có 5 người là các nhà giáo, nhà nghiên cứu giỏi Hán Nôm đã nghỉ hưu, cùng thực hiện đề tài "Khảo sát và biên dịch những di sản văn hoá Hán Nôm ở Thanh Hoá".

Sau 2 năm thực hiện đề tài, họ đã dập và dịch được 60 bài thơ, ký khắc trên các vách núi của các vua, chúa. Qua biên dịch cho thấy còn nhiều bài thơ, ký đề vịnh đến nay vẫn chưa có ai nghiên cứu. Bài ký của tiến sĩ Ninh Tốn từng giữ chức Binh bộ Thượng thư đời Vua Quang Trung ca ngợi Vân Lỗi Sơn là một ví dụ. Nội dung có đoạn: "Đứng trên núi thì nhìn thấy cửa biển Thần Phù. Mây và nước quyện vào nhau như cảnh ở chốn tiên bồng"...

Cũng qua khảo sát, nhóm "Hương Nao" còn tìm thấy một bài ký khác dài 700 chữ, được khắc trên động Ngọc Kiều, xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Lộc. Đây là mộât tác phẩm thi pháp ca ngợi cảnh đẹp của vùng đất này, thể hiện lòng yêu nước do chính tay Bùi Văn Dĩ - Thượng thư triều Nguyễn Khắc.

Nhóm nghiên cứu "Hương Nao" còn tìm thấy rất nhiều cái mới đang bị hiểu nhầm. Từ "Thanh kỳ khả ái" lâu nay mọi người đều nghĩ là của Vua Lê Thánh Tông. Còn trong "Hoàng Việt thi văn tuyển" lại viết 4 chữ trên là của Trịnh Tùng. Song qua khảo sát, mới biết câu đó là của Chúa Trịnh Sâm. Vì ở phía trên, Chúa Trịnh Sâm có đề: "Ta về đây thấy chùa cổ nên đến thăm. Ta cho đề 4 đại tự "Thanh kỳ khả ái", 2 đại tự Ngọc Hồ và làm một bài thơ Đường luật vào năm 1770". Hoặc chữ Thần ở dưới núi Thần Phù. Sách "Đại Nam nhất thống chí" ghi là của Vua Lê Thánh Tông. Nhưng khi nhóm nghiên cứu tìm đến, qua ống nhòm thì nhìn thấy có chữ "nhật".

Khi lên nghiên cứu mới thấy có dòng chữ "Nhật Nam nguyên chủ đặc bút" đề năm 1771. Từ đây mới xác định được "Nhật Nam nguyên chủ" chính là "bút danh" của Chúa Trịnh Sâm.

Trăn trở với di sản văn hoá
Để khảo cứu được một số lượng di sản văn hoá thơ, ký viết bằng chữ Hán Nôm có giá trị lớn như vậy, những người trong nhóm "Hương Nao" đã phải bỏ ra rất nhiều công sức. Ông Chấn kể: "Dịch bài ký của ông Bùi Văn Dĩ là vất vả nhất, vì nó được khắc trên một vách đá dựng đứng. Đoàn khảo sát phải làm 4-5 lần giàn giáo, sau đó bắc thang lên trên giàn mới tiếp cận được. Khi lên đê dập lại bài ký thì gió thổi mạnh, vô cùng nguy hiểm.

Chúng tôi leo lên leo xuống nhiều lần mới dập xong được bài ký này". Hiện sức khoẻ của những người trong nhóm "Hương Nao" mỗi ngày mỗi yếu đi. Cụ Võ Hồng Phi bước sang tuổi 78, cụ Quách Lục Kinh là một trong ít người biết chữ Nôm Mường sang tuổi 84, cụ Nguyễn Doãn Phê bước sang tuổi 81, ông Trần Quốc Chấn bước sang tuổi 70... Các di sản Hán Nôm vẫn còn rất nhiều. Nhưng một điều đáng buồn là hiện nay không có một lớp người kế cận đủ khả năng để tiếp tục nghiên cứu. Ông Chấn tỏ ra lo lắng: "Tôi có đưa một số người 27-28 tuổi học chuyên ngành Hán Nôm đi làm cùng, nhưng họ không làm được gì. Họ không có chí tiếân thủ, không đủ sức chịu đựng những gian khổ và nguy hiểm, đó là một điều rất đáng buồn".
 
Theo ông Chấn thì điều đau buồn hơn, đó là chúng ta đang "thờ ơ" với di sản văn hoá Hán Nôm. Ông cho biết có một bia thơ khác được khắêc trên núi Vân Lỗi, thuộc xã Nga Lĩnh, huyện Nga Sơn của Phạm Sư Mạnh - đậu tiến sĩ thời Trần. Ông Phạm Sư Mạnh có đề một bài thơ và một bài ký ở đây. Nhưng bây giờ, người dân địa phương đang bắn mìn để lấy đá đem bán.