LĐ số 155 Ngày 04.06.2003 Cập nhật: 08:40:46 - 04.06.2003


55 ngày với phiên toà xét xử Năm Cam
Lê Thanh Phong

Đă khép lại phần xét xử vụ án Trương Văn Cam và đồng bọn, hôm nay (4.6) toà sẽ tuyên án. 55 ngày theo dơi, đưa tin diễn biến phiên toà, trong tôi nhiều điều chưa nói hết. Nay lắng ḷng ḿnh lại, ghi được đôi điều...

Vui
Toàn cảnh sân toà án
ngày khai mạc phiên toà. 
Chứng kiến 155 bị cáo trước vành móng ngựa, từ Năm Cam cho đến những tên "tép riu" cờ bạc, ai cũng vui. Đặc biệt, người dân thoả ḷng khi những người có quyền cao chức trọng vi phạm pháp luật cũng bị lôi ra toà, không có sự che chắn nào ngăn nổi ánh sáng của công lư. Ngày đầu khai toà, người dân được nh́n thấy các vị lănh đạo, cán bộ công an tên tuổi một thời phải đứng chung hàng với những tên "xă hội đen" từng vào tù ra khám, bị coi là đồng bọn với tay giang hồ tầm thường như Năm Cam, nhân dân vui mừng v́ tin vào sự nghiêm minh của pháp luật. Tự trong mỗi người dân, tinh thần đấu tranh chống tội phạm như được đánh thức.Tôi cũng vui như mọi người. Phiên toà xét xử vụ án Trương Văn Cam và đồng bọn diễn ra trong không khí dân chủ và văn minh. Bị cáo Hoàng Linh, dù bị đề nghị mức án rất cao cũng phải nói: "Bị cáo hạnh phúc v́ được xét xử tại một phiên toà văn minh". Trong phần bào chữa, tranh tụng, HĐXX đă tạo điều kiện tối đa cho các luật sư tham gia. Phải thừa nhận rằng chủ toạ Bùi Hoàng Danh có sự kiên nhẫn rất đáng khâm phục. Bởi v́, có nhiều luật sư, bị cáo nói quá dài, loanh quanh rất mệt mỏi, nhưng ông vẫn sẵn ḷng lắng nghe. Có những bài bào chữa dài đến 3 giờ, ông vẫn để cho luật sư tŕnh bày. Một phiên toà tranh tụng trên tinh thần dân chủ và tôn trọng tối đa quyền biện hộ như vậy thật rất đáng để mừng vui. Hơn 80 luật sư tham gia tranh tụng trong vụ án này, trong đó có nhiều người thể hiện được năng lực và tâm huyết nghề nghiệp. Họ đă góp phần làm sáng tỏ nhiều t́nh tiết của vụ án, giúp HĐXX thêm cơ sở để lượng h́nh.

Tôi thực sự thích thú với các luật sư, mỗi người một vẻ đă làm cho phiên toà trở nên rất sinh động. Trong hoạt động tố tụng, sự phản biện lại quan điểm buộc tội là cần thiết nhằm hạn chế tối đa oan sai, đi đến mục đích cao nhất là tôn trọng quyền con người và bảo vệ pháp luật. Qua phiên toà có thể thấy được hiện nay chúng ta có một đội ngũ luật sư khá vững vàng, nếu khai thác tối đa năng lực của họ th́ sẽ rất hữu ích cho nước nhà. Điều này chẳng lẽ lại không vui?

Buồn
Dù sao đi nữa, cùng một lúc chứng kiến 155 người ra toà th́ ai cũng động ḷng. Trong đó có những bị cáo là phụ nữ, người già, do cho thuê nhà, dọn dẹp ṣng bạc, phục vụ ăn uống cho bọn đánh bạc mà phạm pháp. Đáng nói hơn là phần lớn họ không hề biết Năm Cam là ai. Vậy mà, đưa tin về họ, tôi từng viết rằng: "Thêm một đàn em Năm Cam sa lưới". Rồi như Trần Văn Thuyết, cho rằng các vị nhà báo đă quy kết cho Thuyết biệt hiệu "buôn vua", "chăn voi"...

Thuyết nói: "Bị hiểu lầm là điều đau khổ nhất trong cuộc đời". Theo dơi vụ án này ở giai đoạn điều tra, tôi măi cuốn theo cơn lốc săn tin mà đă nhiều lần viết về Thuyết như vậy. Nghe Thuyết nói trước toà, tôi thấy ḿnh thiếu thận trọng... Hành vi vi phạm pháp luật th́ phải phê phán trước công luận, dù người vi phạm là ai. Nhưng viết không đúng về một con người dù chỉ một chi tiết nhỏ cũng là một điều không thể chấp nhận với người cầm bút. Bùi Quốc Huy, tự thanh minh cho hành vi thiếu trách nhiệm của ḿnh bằng lập luận thiếu tŕnh độ. Tại sao khi đương chức là Giám đốc CATPHCM, rồi Trung tướng - Thứ trưởng Bộ Công an lại không tự nhận ḿnh thiếu năng lực để rút lui? Hay như Phạm Sĩ Chiến, đến lời nói sau cùng lại dùng để  xin lại bộ dàn máy để sử dụng cho gia đ́nh th́ thật khôi hài.

Không buồn sao được khi phiên toà đang diễn ra, HĐXX đang lắng nghe những bài bào chữa, tranh luận th́ đă có lời kết án bị cáo và thậm chí cho cả luật sư. Người ta làm thay VKS, buộc tội bị cáo là "vu khống cơ quan điều tra", luật sư bào chữa cũng bị kết tội như vậy. Pháp luật cho bị cáo quyền được nói để làm rơ thêm những t́nh tiết của vụ án. Nếu họ có vi phạm th́ chắc chắn đă bị HĐXX xử lư. Thế mà, họ bị mắng rằng "xúc phạm cơ quan điều tra", "hỗn láo trước toà", "nói dối không biết ngượng mồm".

Năm Cam gặp luật sư
trong giờ giải lao.
Học
155 bị cáo là ngần ấy bài học. Như Dương Minh Ngọc chẳng hạn, đă từng được mệnh danh là "Phượng hoàng trên đường phố", v́ sẩy chân một bước mà "áo sọc ra toà". Những giọt nước mắt ân hận của Ngọc được luật sư của ḿnh chia sẻ rằng: "Ngọc đă lên đến đỉnh của vinh quang và rơi xuống tận cùng bất hạnh". Hay như Nguyễn Mạnh Trung, là cán bộ điều tra giỏi nhiều năm, lại khóc tức tưởi v́ cho rằng ḿnh bị oan sai, khiếu nại, phúc cung nhưng không được giải quyết. Có lẽ lúc đương chức, nằm mơ Trung cũng không nghĩ ḿnh có ngày cay đắng, tủi hờn trong trại tạm giam. Và có lẽ Trung cũng tự kiểm điểm xem trong quá tŕnh làm Phó Thủ trưởng CQCSĐT, có bao giờ ḿnh từ chối yêu cầu của một bị can chưa, có từng làm oan sai ai không? Bị cáo Nguyễn Thập Nhất lại là một bài học khác, kiến thức pháp luật uyên thâm và trí nhớ tuyệt vời của ông thật đáng tôn trọng. Một người thông minh như vậy lại phải rơi vào ṿng tố tụng th́ thật đáng tiếc. Bị cáo Nhất là bài học cho những bộ óc thông minh nhưng không biết cẩn thận giữ ḿnh. Nguyễn Thập Nhất có thể được tuyên không phạm tội hoặc có tội, nhưng tôi chắc rằng ngành kiểm sát đă mất đi một cán bộ giỏi. Rồi bị cáo Nguyễn Việt Hưng, khi được hỏi v́ sao Nguyễn Xuân Trường giành súng bắn Dung Hà mà không cho, Hưng nói: "Bị cáo biết giết người là phạm pháp nên không đưa súng cho Trường. Trường c̣n có vợ con, c̣n bị cáo chưa có vợ con". Khi nghe Hưng nói câu này, tôi chợt thấy lạnh sống lưng, trong con người của "sát thủ" lạnh lùng ấy, c̣n có một sự hào hiệp. Điều quư giá đó, Hưng đă sử dụng không đúng chỗ. Tại phiên toà, điều tôi rất quan tâm là thái độ làm việc của các vị trong HĐXX, đại diện VKS và các luật sư. Nhiều người trong họ làm việc tận tâm, trách nhiệm, tôn trọng nhau và tôn trọng các bị cáo. Nhiều bài bào chữa của các luật sư, quan điểm tranh tụng của hai vị công tố thực sự là những bài học quư giá trong lư luận khoa học về pháp luật h́nh sự. Các quy phạm pháp luật khô khan được phân tích căn cứ áp dụng hoặc thiếu căn cứ áp dụng rất sinh động, bổ ích và sâu sắc mà không một giáo tŕnh nào trong trường đại học có được. Tôi xin được cảm ơn những người đă v́ lương tâm nghề nghiệp, trách nhiệm với xă hội đă lao tâm lao lực, nghiên cứu hồ sơ vụ án kỹ lưỡng, công phu. Đó c̣n là bài học về thái độ làm việc cho bất cứ ai trong thừa hành công vụ hay được người uỷ thác.

***

Điều cuối cùng tôi muốn nêu là vị chủ toạ phiên toà. Ông đă tạo một ấn tượng rất đẹp trong tôi bởi khả năng điều khiển phiên toà và ḷng nhân hậu của ông. Suốt 55 ngày căng thẳng, nhưng tôi chưa thấy ông biểu hiện sự nóng giận, không nạt nộ bị cáo như tôi đă từng gặp ở một số phiên toà khác. Khi xét hỏi, ông nhỏ nhẹ, từ tốn, tạo được sự gần gũi và niềm tin với bị cáo. Luật sư hỏi khó hiểu, ông giúp nhắc lại câu hỏi cho bị cáo dễ hiểu hơn. Luật sư đưa rất nhiều yêu cầu, tất cả đều được ông giải quyết. Đề nghị nào không đúng luật, ông từ chối và giải thích rơ. Chủ toạ Bùi Hoàng Danh ngồi ở vị trí cao nhất, nắm nhiều thông tin về vụ án, uy quyền nhất nhưng ông rất khiêm cung, luôn có cái nh́n thông cảm với mọi người, dù là bị cáo có hành vi phạm tội nguy hiểm. Tôi là nhà báo, chỉ theo dơi và đưa tin diễn biến phiên toà, vậy mà dám hơn một lần dùng lời lẽ miệt thị một con người. Tôi đă được học, khi sửa đổi, bổ sung Bộ luật H́nh sự năm 1985, các nhà soạn thảo đă thay cụm từ "kẻ phạm tội" thành "người phạm tội". Chỉ khác một chữ thôi nhưng đó là cả một quá tŕnh chuyển biến về nhận thức. Vậy mà khi cầm bút, tôi lại không nhớ ra.

 ©2003 Lao Dong All Rights Reserved - Contact us: webmaster@laodong.com.vn