LĐ số 254 Ngày 15.09.2006 Cập nhật: 08:10:57 - 15.09.2006

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL):
Đê bao làm nghèo vựa lúa

Từ năm 1995, các tỉnh ĐBSCL rộ lên phong trào xây dựng đê bao ngăn lũ. Hiệu quả từ chủ trương này là rất lớn: Giao thông thông suốt, giảm thiệt hại, rủi ro do lũ lụt gây ra cho con người, cây trồng, vật nuôi... Thế nhưng "đê bao ngăn lũ" một cách triệt để đang gây ra nhiều hệ lụy khó lường: Đất đai thoái hoá, dịch rầy tăng nhanh, năng suất lúa sụt giảm, cây ăn trái chết hàng loạt...

Lợi trước mắt, hại dài dài

Nếu đê bao ngăn lũ như thế này được xả lũ định kỳ, th́ những thiệt hại do đê bao ngăn lũ gây ra sẽ giảm đáng kể.

Theo Sở NNPTNT tỉnh An Giang, huyện Chợ Mới là đơn vị điển h́nh về xây dựng đê bao ngăn lũ. Năm 1995, huyện xây dựng 76 tiểu vùng đê bao ngăn lũ với diện tích đất sản xuất nông nghiệp khép kín trên 23.000ha. Đến năm 2001, huyện tiếp tục xây dựng thêm một "bức tường ngăn lũ" dọc tuyến đường tỉnh 942.

Thời gian này, Chợ Mới nổi lên như một vùng trồng rau màu nổi tiếng khắp các tỉnh miền Tây, trong khi khắp nơi nước ngập trắng đồng. Cũng chính nhờ đê bao ngăn lũ nên người dân có điều kiện khai thác triệt để đất canh tác, lúa trồng 3-4 vụ/năm, rau màu trồng 6-7 vụ/năm khiến cho đất đai bị khai thác cạn kiệt.

Ông Lê Thành Măng - người dân làm nông ở ấp Hoà Trung, xă Kiến An, huyện Chợ Mới - bức xúc: "Từ khi Nhà nước có chủ trương lập đê bao ngăn lũ, người dân rất hồ hởi. Thế nhưng những năm qua, đất đai bị khai thác quá mức, hàm lượng phân hoá học trong đất rất cao nên đất bị nhiễm độc trầm trọng, độ màu mỡ không c̣n do nhiều năm liền không xả lũ, phù sa không thể vào bồi đắp đồng ruộng. Đó là nguyên nhân chính làm cho năng suất lúa giảm đáng kể...".

Để minh chứng cho vấn đề năng suất lúa giảm do đê bao ngăn lũ, khoa Nông nghiệp thuộc Trường Đại học An Giang cũng đă có một nghiên cứu và đưa ra kết luận: Khi đê bao hoàn tất th́ sau 2 năm, năng suất lúa giảm 7,2 tạ/ha trong vụ đông-xuân và 3,2 tạ/ha trong vụ hè-thu; sau 4 năm, năng suất lúa giảm 10,9 tạ/ha trong vụ đông-xuân và 2,4 tạ/ha trong vụ hè-thu; và sau 6 năm, năng suất lúa giảm 10,9 tạ/ha trong vụ đông-xuân và 3,9 tạ/ha trong vụ hè-thu.

Đối với một số vùng có đê bao ngăn lũ triệt để như Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, Tiền Giang..., cái hại dài bắt đầu lộ diện. Ở Tiền Giang, hơn 50ha vườn cây ăn trái sum sê lại được đặt gọn trong hơn 50 vùng đê bao ngăn lũ khép kín. Mấy năm đầu vẫn thấy b́nh thường, thế nhưng 2 năm gần đây, một số nơi đă xuất hiện t́nh trạng cây chết hàng loạt.

Ông Bùi Hữu Liêm - chủ một vườn bưởi ở Mỹ Lương - kể: "Trước đây, năm nào nước lũ vào chân vườn rồi rút đi th́ năm đó trái bưởi to, ngọt. C̣n bây giờ th́ bưởi teo c̣n bé tí, vỏ xấu xí, bán không ai mua".

Ông Dương Nghĩa Quốc - Phó Giám đốc Sở NNPTNT tỉnh Đồng Tháp - cho biết: "Căn bệnh vàng lùn, vàng xoắn lá đang hoành hành trên hàng chục ngàn hécta ruộng lúa ở các tỉnh ĐBSCL chính là hậu quả nhăn tiền của vấn đề này".

Ứng phó ra sao?

Nước lũ đang lên nhanh tại các kênh thuộc thị trấn Thạnh An, Vĩnh Thạnh TP.Cần Thơ.

Theo đề nghị của các chuyên gia nghiên cứu nông nghiệp, chính quyền các địa phương và ngành nông nghiệp ở các tỉnh ĐBSCL cần có cái nh́n hai mặt: "Được và mất" của việc xây dựng các tuyến đê bao ngăn lũ triệt để. Bởi cái giá hiện nay mà nhiều nơi trong vùng ĐBSCL phải trả cho việc cấm vận nguồn nước của ḍng Cửu Long là quá lớn.

Thực tế là các tỉnh ĐBSCL cũng đă có nhiều nỗ lực để ứng phó vấn đề này. Trong mùa lũ năm nay, Đồng Tháp quyết định bỏ canh tác lúa vụ 3 để xả lũ. Biện pháp này được xem là cách "giải độc" cho đất màu mỡ, nhằm cứu văn, đối xử công bằng với thiên nhiên.

Ông Đỗ Vũ Hùng - Phó Giám đốc Sở NNPTNT An Giang - cho biết: "Trong thời gian qua, theo chỉ đạo chung, An Giang đă tiến hành xả lũ đập tràn Tha La và Trà Sư, nhằm "giải độc" cho đất. Ban Chỉ huy PCLB tỉnh đă xả lũ trên diện rộng, hơn 80 tiểu vùng đê bao đă được xả lũ với gần 32.000ha đất không sản xuất vụ 3".

Nhiều nông dân Mộc Hoá, Long An cho rằng, việc ngăn lũ triệt để trong thời gian qua dọc tuyến đường quốc lộ 62 và vùng Đồng Tháp Mười đă làm cho năng suất lúa và các loại cây trồng khác chịu ảnh hưởng quá nặng nề.

Nông dân Bùi Hữu Trọng - ngụ xă B́nh Hiệp, huyện Mộc Hoá, Long An - nói: "Mỗi khi mùa lũ về, tuy người dân có khó khăn về vấn đề di chuyển, nhưng sau khi lũ rút th́ đất đai màu mỡ, sâu bọ, chuột đồng chết sạch. Đó cũng là lợi thế mà thiên nhiên ban tặng cho người dân miền sông nước, th́ con người không được quyền ngăn cản triệt để".

Ông đề xuất: Ngành nông nghiệp cần phải t́m giải pháp hữu hiệu để người dân vừa sống chung với lũ để khai thác những nguồn lợi, vừa đối phó với những thiệt hại do lũ gây ra. 

Hồ Vỹ

TS Nguyễn Hữu Chiếm - Trưởng khoa Quản lư môi trường & tài nguyên thiên nhiên, thuộc ĐH Cần Thơ - cho biết: "Đê bao triệt để trong nhiều năm qua đă làm thay đổi môi trường tự nhiên của các hệ sinh thái đặc trưng vùng Đồng Tháp Mười và Tứ giác Long Xuyên. Trong và ngoài đê bao không có sự trao đổi nước nên cặn bă, độc chất trong quá tŕnh sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của con người bị lắng đọng, tồn lưu trong đất, gây nhiễm độc đất. Mặt khác, đê bao làm khô kiệt nước, tạo điều kiện cho lớp phèn tiềm tàng có cơ hội hoạt động mạnh, làm đất mất dần độ màu mỡ".