LĐ số 249 Ngày 05.09.2004 Cập nhật: 08:20:48 - 05.09.2004


Nạn "chảy máu đồ cổ" ở Đông Hoà, Đông Sơn (Thanh Hoá):
Chưa có các biện pháp ngăn chặn

Hiếm có vùng đất nhỏ nào mà có trên 20 tấm bia đá lớn cùng nhiều hiện vật cổ. Đó là xă Đông Hoà (tên xưa là Đồng Pho hoặc Đông Phố) thuộc huyện Đông Sơn (Thanh Hoá). Thế nhưng, nơi đây, cùng với sự xuống cấp của nhiều ngôi nhà cổ là việc khai thác cổ vật đă và đang diễn ra tự phát. Làm ǵ để ngăn chặn nạn "chảy máu" những di sản này?

Nhiều đồ cổ c̣n lưu giữ tại nhà dân
ở Đông Hoà.

Tấm bia đá cổ nhất VN hiện được biết đến có tên: "Đại Tuỳ, Cửu Chân quận, bảo an đạo tràng chi bi văn", niên hiệu Đại Nghiệp (tức năm 618), xuất xứ tại Đông Hoà và hiện được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử VN. Theo cố GS Đào Duy Anh, người chủ tŕ dựng tấm bia này là Lê Ngọc hoặc Lê Cốc - vốn là Thứ sử quận Cửu Chân đời Tuỳ. Ngoài tấm bia này, tại Đông Hoà c̣n có một số tấm bia có giá trị khác như: "Tụ tập Chiêu Khanh miếu bi kư" khắc năm 1595, "Vạn Phúc tự bi kư", "Tụ tập Uy linh miếu bi kư" khắc năm 1634, "Thần Thần Thần" (Đồng Pho xă bi kư) khắc năm 1881...

Trong nhiều năm qua, tại Đông Hoà, việc tự khai thác đồ cổ đă và đang diễn ra lặng lẽ, nhưng công khai. Dân địa phương khi đào đất làm nhà, trồng trọt đă phát hiện được nhiều hiện vật cổ bằng gốm, sứ như gốm thời Hán, gốm thời Đông Sơn và nhiều nhất là gốm thời Lư, Trần cùng nhiều mũi tên, giáo mác bằng đồng đă gỉ sét. Họ c̣n đào được 70 trống đồng, trong đó có mặt trống đường kính 1,2m thuộc thời đại đồ đồng Đông Sơn. Hầu hết các loại trống đồng, các loại gốm sứ cổ c̣n nguyên vẹn đều bị dân bán lấy tiền mua sắm vật dụng gia đ́nh hoặc xây nhà. Trong khi đó, Bảo tàng Thanh Hoá chỉ lưu giữ được 2 chiếc trống đồng và một số hiện vật.

Tính riêng tiền cổ, có gia đ́nh nhặt được hàng thúng. Cụ Nguyễn Bá Đạm cho biết số tiền cổ trên có nhiều tên gọi như "Nguyên Đại Thánh Bảo", "Trị Nguyên Thánh Bảo", "Trị B́nh Nguyên Bảo" đời Tống hoặc loại "Ngũ Thù" đời Hán có trên 2.000 năm tuổi. Cứ nh́n thoảng vào tủ kính bày các hiện vật đào t́m được tại nhà các ông Lê Phú Hải (xóm Hiền), Lê Nhân Hải (xóm Tự), Nguyễn Đăng Thởn (xóm Đại)... cũng có thể thấy sự phong phú của các loại cổ vật Đông Hoà. Đặc biệt, ông Thởn c̣n lưu giữ được khá nhiều đạo sắc gốc, sắc sao của nhiều triều đại phong kiến và 2 bảo vật hiếm gồm án thư sơn son thếp vàng cao hơn 2m và chiếc trống mà tang trống là nguyên thân một cây gỗ mít có đường kính tới 90cm.

Tại Đông Hoà, tất cả các đền, miếu đều đă bị thời gian hoặc những quan niệm ấu trĩ của một thời tàn phá, nay chỉ c̣n nền cũ và một số viên ngói có chữ thọ, chữ vương. Gần 80 ngôi nhà cổ có từ 200 năm nay đang đứng trước nguy cơ xuống cấp hư hỏng nặng. Điều khó hiểu là, việc những đồ cổ ở Đông Hoà bấy lâu nay đă được người dân tự khai thác và tiêu thụ một cách công khai, nhưng dường như chính quyền và ngành chức năng của tỉnh đă không có một biện pháp nào để ngăn chặn được nạn "chảy máu" đó.

Trao đổi qua điện thoại với bà Nguyễn Thị Khánh - Chủ tịch HĐND xă Đông Hoà - chúng tôi được bà Khánh cho biết: "Việc khai thác đồ cổ tự phát này đă được dân địa phương làm từ gần 10 năm nay và các gia đ́nh bán được những món đồ đó cũng thu khá bộn tiền. Có trống đồng bán được những 20 triệu đồng. Thường th́ cứ sau vụ gặt, khoảng tháng 10, 11, người buôn đồ cổ ở các nơi đổ về đây thuê dân địa phương ra đồng đào bới t́m kiếm cổ vật. Trước đây, việc đào bới diễn ra công khai ban ngày, nhưng từ 3 năm nay (sau khi chính quyền địa phương giao cho công an xă theo dơi, ngăn chặn) th́ các vụ khai thác công khai ở ban ngày đă chấm dứt, nhưng lại tái diễn lén lút vào ban đêm. Công an khó kiểm soát hết v́ diện tích trải rộng".

"Vậy, xă không có biện pháp nào khác để ngăn chặn, như báo cáo lên cơ quan chức năng trên tỉnh?". Bà Khánh cho hay: "Năm ngoái, chúng tôi có trao đổi (bằng miệng) với Ban Quản lư di tích tỉnh Thanh Hoá, nhưng đến nay vẫn chưa thấy hồi âm một văn bản nào chỉ đạo hướng dẫn cả. Thú thực, địa phương vẫn chưa thực sự quan tâm lắm về vấn đề này. Chúng tôi c̣n nhớ, cách đây 15 năm, khi dân phát hiện được cái trống đồng đường kính 1,2m đă phải đốt rơm ngay ngoài cánh đồng cho trống đồng mềm ra để cuốn gấp trống cho gọn lại, đem bán cho dễ. Việc xảy ra rất xót ruột, nhưng chúng tôi cũng không biết làm thế nào để ngăn được...".

Những đồ cổ ở vùng đất cổ Đông Hoà đă, đang và rồi đây sẽ được phát hiện. Nhưng sẽ c̣n bao nhiều cổ vật được lưu giữ khi mà sự phát tán những cổ vật ở vùng đất này cứ âm thầm diễn ra, trong khi cơ quan quản lư văn hoá địa phương lại chưa có một biện pháp mạnh nào để ngăn chặn sự "chảy máu" này? Lê Quang Vinh - Nguyễn Th́n Xuân

 ©2003 Lao Dong All Rights Reserved - Contact us: webmaster@laodong.com.vn