Nông dân sống bằng lãi suất ngân hàng
Đan Tâm

Vấn đề "hậu giải phóng mặt bằng" - chính sách đời sống việc làm cho nông dân sau khi bị thu hồi đất để phát triển đô thị - đã nóng, nay càng nóng hơn.

Sau 3 năm chưa ra được chính sách về việc làm và đời sống cho nông dân "hậu giải phóng mặt bằng", mới đây UBND TP.Hà Nội đã họp với một số ban, ngành có trách nhiệm của thành phố để "khởi động" tiếp chính sách.

Tại cuộc họp, vị Phó Chủ tịch UBND thành phố phụ trách lĩnh vực này đã phải buồn bã thừa nhận rằng: "Chính sách hậu giải phóng mặt bằng như đào tạo nghề, hỗ trợ chuyển đổi sản xuất chưa thật sự mang lại hiệu quả. Có nơi người dân không biết làm gì, phải lang thang kiếm sống". Để "giải quyết" bế tắc đó, có ý kiến đề xuất là "dùng tiền hỗ trợ giải phóng mặt bằng mua trái phiếu cho dân" để dùng vào học nghề...

Đây không chỉ là khó khăn, bế tắc của HN, mà đang là vấn đề bức xúc đối với hàng chục vạn hộ nông dân nước ta. Chỉ tính riêng 115 khu công nghiệp ở 42 tỉnh, thành phố, đã mất đi 23.000ha đất trồng trọt, mà phần rất lớn là "bờ xôi, ruộng mật", làm ăn dễ dàng, giao thông thuận tiện.

Trước khi lấy đất, chính quyền địa phương và các chủ DN đều hứa hẹn, hơn thế nữa còn cam kết là sẽ nhận tỉ lệ khá cao thanh niên và người lao động trên địa bàn vào làm việc tại DN. Nhưng phần lớn lời hứa đều "gió bay" với cái cớ là không đáp ứng được công nghệ mới, nên phần nhiều đi tuyển người lao động các nơi khác đến.

Hầu hết các hộ nông dân sau khi bị thu hồi ruộng đất, đời sống rất khó khăn do không có việc làm. Qua điều tra 11.402 hộ nông dân ở Hải Dương, trước khi giao đất, 74,15% số hộ đủ việc làm, 15,84% số hộ thiếu việc làm, 10% số hộ không có việc làm về ruộng đất. Sau giao đất, số liệu đó là: 49,62%, 35,8% và 14,58%.

Còn việc đề ra chuyển đổi nghề cho nông dân bị thu hồi đất bằng dạy nghề mới và khôi phục nghề truyền thống, thì tất cả tỉnh, thành phố, huyện, quận nào cũng đề ra đầy đủ. Nhưng gần như duy nhất chỉ có Củ Chi (TP.Hồ Chí Minh) là thành công.

Việc chuyển đổi từ nghề làm ruộng sang tiểu - thủ công nghiệp, công nghiệp và dịch vụ là không dễ dàng và đơn giản; nhưng hoàn toàn có thể làm được đối với nông dân, nhất là thanh niên nông thôn. Tại sao có những nhà kinh doanh từ nửa vòng quả đất tới nước ta mở ra các cơ sở sản xuất dựa vào thế mạnh của ta như tre nứa, cây cỏ, nông sản, hải sản, thủ công mỹ nghệ,... mà các DN của ta lại không mấy mặn mà? Như vậy, nguồn nhân lực là thế mạnh của nước ta đang bị bỏ quên và lãng phí rất lớn.

Thiết nghĩ, dù ban đầu có bị thua lỗ, nhưng cái lợi lâu dài là một lực lượng lao động lớn ở nông thôn được sử dụng có ích, thì Nhà nước cần có chính sách ưu đãi. Tại sao chúng ta không học theo cách làm của không ít nước là dùng phần lớn tiền giải phóng mặt bằng của nông dân góp cổ phần vào các DN trên mảnh đất nông dân bị thu hồi?

Còn dùng tiền giải phóng mặt bằng để mua trái phiếu cho nông dân, để nông dân sống bằng lãi suất ngân hàng, thì lợi bất cập hại. Thực tế, nông dân đã dùng đến 60-70% số tiền được đền bù vào việc xây nhà mới, sắm xe cộ, hàng tiêu dùng đắt tiền và cho con cái ăn chơi. Vài ba năm, hết tiền, gia đình mất hết nguồn sống bằng của nổi, không ít con em sa vào nghiện ngập, cờ bạc, trộm cắp...

Đây là vấn đề lớn đối với hàng chục vạn hộ nông dân hiện nay. Bởi vậy, rất cần có chiến lược đời sống và việc làm của Nhà nước và sự năng động, trách nhiệm cao của các cấp chính quyền địa phương đối với nông dân.