Phát huy sức mạnh tinh thần dân tộc và ḷng yêu nước của mọi người Việt Nam
) Ngồi trước chúng tôi là đồng chí Vơ Văn Kiệt với mái tóc bạc trắng, dáng vóc thật quắc thước, trầm tĩnh, với ánh mắt hiền hoà nhưng tinh anh. Những suy nghĩ chân thành và tâm huyết thể hiện lối tư duy rất nhạy bén với cái mới, đồng chí đă làm cho cuộc tṛ chuyện thật gần gũi, thân mật và cuốn hút.
Chúng tôi thật sự xúc động được tiếp xúc với một chiến sĩ của Nam Kỳ Khởi nghĩa những năm 40 của thế kỷ trước, từng đi qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc và đă có mặt trong các đại hội của Đảng từ Đại hội II đến Đại hội IX (trừ Đại hội III diễn ra tại Hà Nội, khi đó đồng chí nhận nhiệm vụ bám trụ tại miền Nam) - một vị Thủ tướng Chính phủ đă để lại dấu ấn đậm nét trong nhân dân ta về những công tŕnh "xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" như mong muốn của Bác Hồ.
Đồng chí không nói nhiều về những chiến công chói lọi của cả dân tộc, v́ theo đồng chí: "Nói bao nhiêu cũng không đủ", mà hướng cuộc tṛ chuyện vào những kỷ niệm xúc động, gợi nhớ đến những bài học có mối liên hệ trực tiếp đến những công việc mà chúng ta đang phải gánh vác hôm nay.
´ Thưa đồng chí, là Bí thư Khu uỷ, lănh đạo phong trào đấu tranh cách mạng khu Sài G̣n - Gia Định từ năm 1960, đồng chí đánh giá như thế nào về vai tṛ của giai cấp công nhân, nhân dân lao động trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước?
Đồng chí Vơ Văn Kiệt:
Giai cấp công nhân, nhân dân lao động là lực lượng đông đảo nhất và gặp nhiều khó khăn nhất trong chế độ cũ. Đây là tầng lớp quần chúng lao động dễ bị địch "bôi đen", bị bắt đi quân dịch, gây nên bao nỗi đau cho họ. Tầng lớp này cũng là chỗ dựa vững chắc của phong trào đấu tranh ở đô thị. Hồi đó, vùng nông thôn, nhất là vùng giáp ranh với thành phố, là địa bàn hoạt động của Đảng nhằm tạo thế và lực để gây dựng lại phong trào cách mạng đô thị, vốn đă bị địch tập trung đánh phá rất ác liệt; nhiều nơi, cơ sở hầu như bị xoá trắng.
Song, khi đă bám được vào công nhân và nhân dân lao động ở đô thị th́ phong trào ngày càng phát triển. Ở đây tôi thấy cần nhắc lại một bài học mà sau này, khi đă là người cầm quyền, chúng ta lại hay quên: Đó là khi đi vào trong công nhân, vào quần chúng lao động, chúng tôi không bị chi phối bởi lư lịch gia đ́nh hay tôn giáo tín ngưỡng, mà chỉ căn cứ vào hoàn cảnh sống của họ và thái độ của họ đối với đất nước, với cách mạng. Chúng tôi coi vấn đề đấu tranh giành quyền lợi thiết thực hàng ngày của nhân dân đô thị, cũng là đấu tranh cách mạng. Các tổ chức công khai như nghiệp đoàn, công đoàn là nơi tập hợp quần chúng công nhân, có mối gắn bó rất chặt chẽ với công nhân. Cán bộ của Đảng phải t́m cách có mặt hoặc chí ít cũng là gần gũi với các tổ chức đó. Khi nào có được những hạt nhân cách mạng trong các tổ chức nghiệp đoàn, th́ khi đó Đảng phát huy được sức mạnh của công nhân hướng vào những mục tiêu cách mạng.
Trong đấu tranh chính trị ở đô thị, cùng với công nhân, lao động, vai tṛ của tầng lớp thanh niên, đặc biệt là học sinh, sinh viên là rất quan trọng, thường có ư nghĩa "châm ng̣i" cho phong trào bùng phát. Vai tṛ của những nhân sĩ, trí thức tiêu biểu có ư nghĩa lớn trong tập hợp lực lượng đấu tranh ở đô thị. Trong đấu tranh giữa cách mạng và phản cách mạng, thường xuất hiện một lực lượng vẫn đứng giữa, trong đó đan xen những hạt nhân cách mạng và phản cách mạng. V́ thế, chủ trương và sách lược của ta là tập hợp cho được một "khuynh hướng chính trị thứ ba" - đó chính là lực lượng thứ ba. Trên tinh thần đó, phải tranh thủ và tổ chức gây dựng cho được "lực lượng thứ ba". Lực lượng này có một ư nghĩa lớn trong phong trào cách mạng ở đô thị, v́ nếu lôi kéo được lực lượng thứ ba - lực lượng đang đứng giữa ngả về bên nào, sẽ làm thay đổi tương quan lực lượng giữa cách mạng và phản cách mạng. Trường hợp anh Phạm Ngọc Thảo - một trí thức công giáo ḍng, "dân Tây" với danh nghĩa "người quốc gia" đi kháng chiến chống Pháp trở về, được chính đồng chí Lê Duẩn trực tiếp giao nhiệm vụ và chỉ đạo việc tập hợp lực lượng thứ ba trong ḷng chế độ Sài G̣n là ví dụ điển h́nh, mà sau này tôi được giao là người trực tiếp phụ trách từ lúc anh Thảo làm Tỉnh trưởng tỉnh Bến Tre của chính quyền Sài G̣n.
Khi tiếp quản Sài G̣n, nhiệm vụ đặt ra cho bộ phận công vận, Hoa vận huy động công nhân cùng với lực lượng tự vệ xí nghiệp là phải giữ các xí nghiệp c̣n lại gần như nguyên vẹn, không bị địch phá hoại. Công nhân Sài G̣n đă thực hiện xuất sắc nhiệm vụ cách mạng ấy, bảo vệ được máy móc, nguyên vật liệu của các nhà máy, do đó mà ta có điều kiện để sớm khởi động lại sản xuất ngay sau 30.4.1975. Cần phải thấy cho hết, cho sâu tinh thần yêu nước của công nhân, viên chức Sài G̣n trong những ngày thử thách đó. Phải nói rằng, với ba mươi năm quen cầm súng, hồi đó chúng tôi chưa có nhiều kiến thức và kinh nghiệm quản lư đô thị, quản lư sản xuất và các hoạt động kinh tế ở một thành phố lớn như Sài G̣n. Do đó, nếu không có ḷng yêu nước của công nhân, viên chức và bà con cô bác trong mọi tầng lớp nhân dân - thuộc mọi chính kiến, tôn giáo với những hoàn cảnh không ai giống ai nhưng đều có cách thể hiện tấm ḷng của ḿnh với đất nước, cộng thêm sự chi viện rất kịp thời của miền Bắc, th́ không thể duy tŕ được sự hoạt động b́nh thường của một thành phố với hơn mấy triệu dân. Đối với tôi, măi măi đó là bài học nằm ḷng và kinh nghiệm quư báu nhất, sâu sắc nhất.
´ 30.4.1975 là một mốc lịch sử có ư nghĩa cực kỳ to lớn đối với vận mệnh dân tộc, đó là một mốc thời cơ hết sức thuận lợi để chúng ta bứt lên. Đồng chí có đánh giá ǵ về sự tận dụng thời cơ này?
Đồng chí Vơ Văn Kiệt:
Khó có thể lặp lại một thời cơ lớn, vận hội lớn mà đất nước ta có được như với ngày 30 tháng 4 năm 1975 và mấy năm sau đó. Khi đại quân ta 5 mũi hành quân tiến vào thành phố, kết hợp với lực lượng nội đô và sự vùng dậy của quần chúng cách mạng đô thị, lúc ấy tại Sài G̣n vẫn c̣n 4,8 vạn binh lính của chế độ cũ với vũ khí trong tay. Tại cửa ngơ thành phố, chiến trận vẫn diễn ra ác liệt, nhiều đồng chí của ta hy sinh ngay tại đây, thế mà khi tung bay cờ giải phóng, Sài G̣n vẫn hầu như c̣n nguyên vẹn. Đó là một kết thúc chiến tranh thật độc đáo chưa từng có trên thế giới, như lời đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn: "Đây là thắng lợi của cả dân tộc, không của riêng ai".
Phải thông hiểu sâu sắc truyền thống của dân tộc Việt Nam, ḷng yêu nước thương ṇi trong mỗi trái tim người Việt Nam, cho dù sự biểu hiện có thể rất khác nhau với nhiều hoàn cảnh không giống nhau, th́ mới đánh giá đúng sự kiện 30 tháng 4 năm 1975.
Mọi người dân thành phố cũng như nhân dân cả nước hừng hực niềm vui chiến thắng, non sông quy về một mối, bè bạn quốc tế gần xa hân hoan chào đón và chia sẻ với chúng ta niềm vui lớn vượt quá sức mong đợi, vị thế của Việt Nam chưa bao giờ đạt tới đỉnh cao như vào lúc ấy. Đến thời điểm này, quả thật khi nghĩ lại thấy rằng chúng ta đă chưa tận dụng, khai thác tốt thời cơ một đi khó trở lại. Và thật là xót xa khi nghĩ lại những khó khăn mà đất nước gặp phải khi chúng ta đang ở đỉnh cao của vinh quang vừa giành được. Khó khăn kéo dài thời hậu chiến là tất yếu, nhưng phải thẳng thắn mà nói rằng khó khăn đó cộng với những thiếu sót của chúng ta trong quản lư điều hành đất nước, do chậm đổi mới, khiến cho khó khăn lại càng lớn và kéo dài hơn. Khó khăn của đất nước sau 1975 cùng với hiện tượng ra đi của một số doanh nhân, trí thức và người dân là do hậu quả nặng nề của cuộc bao vây, cấm vận kéo dài, song cũng có thiếu sót chủ quan của chúng ta. Phải thẳng thắn nh́n nhận th́ mới có đủ tri thức và bản lĩnh rút ra bài học kinh nghiệm cho công việc đang làm hôm nay. Chúng ta cần ôn lại để tự soi sáng cho ḿnh trong những bước đi sắp tới. Bằng ư thức trách nhiệm với biết bao hy sinh, mất mát không sao kể hết của đồng chí, đồng bào ta và sự giúp đỡ quư báu của bè bạn quốc tế trong cuộc chiến tranh kéo dài ngót một phần ba thế kỷ, chúng ta phải nh́n lại ḿnh, nghiêm khắc với những công việc mà chúng ta đă và đang làm. Theo tôi, đó là cách kỷ niệm ngày lễ trọng đại này một cách có ư nghĩa nhất.
Cần làm sống lại những bài học lịch sử của ông cha đánh giặc giữ nước, nay trao lại cho thế hệ trẻ đang ra sức xây dựng lại đất nước ta "đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" - một nhiệm vụ mà trong cách nh́n khác đi, th́ sẽ thấy khó khăn hơn rất nhiều. V́ vậy, phải biết tận dụng thời cơ, biết chủ động tạo ra cơ hội mới để đưa đất nước bứt lên. Theo tôi, đó là mong muốn cháy bỏng của mọi người Việt Nam đối với đất nước quê hương ḿnh.
´ Đến thời điểm hiện nay, khi mà thế giới đang thay đổi rất nhiều, c̣n Việt Nam phải tiến lên sau nhiều năm chiến tranh khốc liệt, theo đồng chí, đâu là những bài học kinh nghiệm cần phải có?
Đồng chí Vơ Văn Kiệt:
Càng tự hào với những chiến công chói lọi bao nhiêu, chúng ta càng phải tỉnh táo bấy nhiêu với việc lựa chọn bước đi sắp tới - trong một bối cảnh thế giới đă đổi thay rất nhiều, với những biến động mà ta chưa lường hết được. Chúng ta phải đủ nhạy cảm với t́nh h́nh như vậy, kịp điều chỉnh và thích ứng với những đổi thay đó. Chỉ khi nào chúng ta thật sự độc lập và sáng tạo trong chủ trương đường lối, luôn luôn biết kiểm chứng qua thực tiễn, lắng nghe ư kiến, nguyện vọng của dân, gắn bó với dân th́ lúc đó chúng ta mới giành được thắng lợi. Khi đứng bên bờ vực cuộc khủng hoảng kinh tế - xă hội kéo dài ở nửa thập kỷ 80, chúng ta đă vượt qua v́ đă nhận ra được bài học đó. Hôm nay càng phải nhận thức rơ hơn bài học lớn đó.
Đại hội VI của Đảng đánh dấu một bước đột phá trong tư duy lư luận, biết đúc kết những bài học từ hành động cách mạng của quần chúng "bung ra" trong sản xuất, dám tự "xé rào", ở đây là rào cản của những công thức và giáo điều vốn đóng khung những cơ chế đă bị cuộc sống vượt qua, thúc đẩy sự nghiệp Đổi mới tiến tới, tạo ra động lực to lớn đưa đất nước đi lên. Đây chính là bài học về bản lĩnh và trí tuệ của Đảng, biết vực dậy và phát huy tiềm năng vô hạn trong quần chúng nhân dân. Không có một t́nh huống nào mà không có lối ra. Chỉ cần chúng ta biết thực sự cầu thị, dám vượt qua chính ḿnh, chân thành lắng nghe và trân trọng tiếp thu những tiếng nói trung thực của mọi người Việt Nam vốn nặng ḷng với đất nước, mở rộng dân chủ để mọi sáng kiến, mọi kế sách tâm huyết đến được với những nơi cần đến, nhất định sự nghiệp của chúng ta sẽ giành được thắng lợi - mà chiến công ngày 30 tháng 4 năm 1975 đă tạo ra một nền tảng cực kỳ vững chắc.
Tôi muốn nói thêm rằng, yêu nước có cả trăm h́nh thức thể hiện. Có một thời kỳ sự hẹp ḥi, thành kiến và đố kỵ đă làm tổn thương t́nh cảm của dân tộc, xa rời truyền thống "thương người như thể thương thân", làm ảnh hưởng không tốt đến tính đồng thuận xă hội. Thay v́ phải làm sao giảm bớt nỗi đau của những gia đ́nh Việt Nam có người thân bị ép phải cầm súng chống lại cách mạng, v́ không thể trốn lính được và đă tử trận, th́ cho đến bây giờ vẫn c̣n nhiều trường hợp bị phân biệt đối xử. Không ai "lựa cửa để sinh ra", nên chúng ta không nên khoét sâu thêm vết thương trong ḷng họ. Với những nước từng đưa quân đến xâm lược và đánh thuê trên đất nước ta, chúng ta c̣n khép lại quá khứ, đưa tay kết bạn, huống chi là người nước ḿnh. Mỗi người dân VN biết lo cho ḿnh, cho gia đ́nh ḿnh và lo cho cái chung, đều là sự đóng góp quư báu cho đất nước.
Ba mươi năm đă trôi qua, chúng ta đă mở rộng ṿng tay đón những người Việt Nam xa quê hương trở về, th́ nay càng phải phát huy truyền thống đă nói trên. Ba mươi năm qua, có những bà mẹ ngày ngày thắp nhang cho những người con của ḿnh - người là chiến sĩ giải phóng đă hy sinh, người là lính của chế độ Sài G̣n đă tử trận. Phải chăng, đă đến lúc chúng ta cần thấu hiểu tâm t́nh của Người Mẹ VN, cùng thắp một nén nhang cầu cho linh hồn của những người con của mẹ được siêu thoát? Tôi nghĩ rằng làm được điều này sẽ thoả ḷng mong ước của biết bao gia đ́nh VN, làm ấm thêm đạo nghĩa "người trong một nước phải thương nhau cùng" vốn thấm sâu trong triết lư nhân ái và khoan dung của ông cha ta.
´ Đại hội Đảng lần thứ X - một sự kiện chính trị có ư nghĩa lớn lao đến con đường đi tới của đất nước. Đồng chí có thể cho biết vấn đề ǵ về Đại hội Đảng mà đồng chí quan tâm?
Đồng chí Vơ Văn Kiệt:
Tôi đă có dịp nói những suy nghĩ và kiến nghị trên Tạp chí "Xây Dựng Đảng" số 4 năm 2005. Nhân các đồng chí hỏi, tôi chỉ tóm tắt nhắc lại vài điểm:
Đại hội Đảng là một dịp để nh́n nhận lại mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng với dân như cá với nước. Nếu Đảng không tạo được mối quan hệ gắn bó máu thịt với dân th́ nạn tham nhũng có điều kiện hoành hành. Nếu Đảng xa dân th́ đó là một nguy cơ. Chúng ta phải nh́n nhận cho rơ về nguy cơ này. Đảng xa dân là một trong những biểu hiện khá rơ của t́nh trạng thiếu dân chủ. Thiếu dân chủ với dân và thiếu dân chủ trong Đảng có quan hệ hữu cơ. Nói đúng ra, nếu thiếu dân chủ trong Đảng th́ sẽ khó khắc phục được thực trạng thiếu dân chủ trong xă hội, thiếu dân chủ đối với dân. Hiện tượng nặng về tập trung mà thiếu dân chủ, dẫn đến tập trung quan liêu là một trở ngại lớn cho việc đẩy tới sự nghiệp Đổi mới một cách mạnh mẽ và toàn diện. V́ thế, điều cần đặc biệt quan tâm trong sinh hoạt Đảng các cấp tiến tới Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng là cần trở lại với nguyên tắc của Đảng đă được ghi trong Điều lệ. Đó cũng là cách hay nhất để làm cho dân tin Đảng, củng cố và nâng cao vai tṛ lănh đạo của Đảng - nhân tố quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của chúng ta.
´ Thưa đồng chí, đồng chí có nhắn gửi ǵ đến công nhân viên chức lao động và tổ chức Công đoàn nhân ngày kỷ niệm trọng đại Chiến thắng 30.4 và Quốc tế Lao động 1 tháng 5 năm nay?
Đồng chí Vơ Văn Kiệt:
Trước hết, năm nay, lực lượng công nhân, lao động kỷ niệm năm thứ ba mươi Ngày Quốc tế Lao động trong hoà b́nh, và xây dựng đất nước, nên rất có ư nghĩa để ôn lại lịch sử, hướng ḿnh đi tới. Trong các giai đoạn cách mạng trước, công nhân bám lấy tổ chức công đoàn và nghiệp đoàn, v́ đó là nơi tập hợp người lao động để đấu tranh giành quyền sống, đấu tranh cho lợi ích trực tiếp và thiết thực của người lao động, và qua đó mà Đảng hướng các hoạt động ấy phục vụ cho các mục tiêu cách mạng ở đô thị, như tôi đă nói ở trên. Ngày nay, tổ chức Công đoàn phải phát huy vai tṛ tập hợp của ḿnh, làm sao cho công nhân viên chức lao động t́m thấy ở tổ chức Công đoàn những lợi ích thiết thân của họ. Nếu ở địa phương nào, cấp nào, công nhân viên chức lao động của chúng ta chưa thấy bức xúc phải đến với công đoàn, tôi cho rằng chúng ta phải nghiêm khắc t́m ra nguyên nhân.
Qua báo chí, tôi biết được rằng, c̣n nhiều nơi Luật Lao động chưa được nghiêm chỉnh thực hiện, công nhân c̣n phải chịu đựng những ứng xử bất công và xúc phạm nhân phẩm, tổ chức Công đoàn đă có sự can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, hiện nay phần lớn đời sống công nhân, đặc biệt là nơi ăn, chốn ở c̣n rất hạn chế. Công đoàn cần nghiên cứu, t́m ra giải pháp thiệt hiệu quả. Về phía công nhân, phải phát huy truyền thống yêu nước, rèn luyện và sáng tạo để đóng góp vào sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới. Tôi mong Báo Lao Động - tiếng nói của công nhân viên chức, lao động Việt Nam, sẽ góp phần mạnh mẽ và thiết thực vào việc nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức Công đoàn, làm cho công đoàn gắn bó chặt chẽ với người lao động, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước - điều kiện quyết định để cải thiện một cách vững chắc đời sống tinh thần và vật chất của người lao động.
- Xin cảm ơn đồng chí.
Vương Văn Việt - Lê Thanh Phong thực hiện |
