GẶP GỠ CUỐI TUẦN
Nguyên Thủ tướng Vơ Văn Kiệt:
"Đường Hồ Chí Minh - kỳ quan của ư chí Việt Nam"
) |
|
Nguyên Thủ tướng Vơ Văn Kiệt. | Tôi gặp ông trong đoàn những người con phương nam hành hương về làng Sen dâng nén nhang thơm lên bàn thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh vào dịp kỷ niệm ngày sinh lần thứ 113 của Người. Hành tŕnh của ông thật độc đáo: ngược phương bắc bằng chính con đường Hồ Chí Minh (HCM) công nghiệp hoá vẫn c̣n in dấu tích huyền thoại của thời trận mạc (qua các nghĩa trang ngang dọc Trường Sơn), và những cây cầu đẹp như nét vẽ thanh thoát trên nền lụa điều của vùng đất miền Trung đầy nắng gió càng làm nổi bật con đường lớn sắp hoàn thành.
Đường HCM đang được xây dựng bây giờ và ư tưởng của xa lộ Bắc Nam từ thập kỷ trước ai cũng biết "tác giả chính" là ông - nguyên Thủ tướng Vơ Văn Kiệt. Bây giờ, ông không giữ trọng trách của người điều hành, nhưng thợ làm đường HCM vẫn thường nhắc tới ông như là "một trong 3 cái chân kiềng vững chắc" làm cho con đường trong ư tưởng trở thành hiện thực (cùng với Đặc phái viên Chính phủ Đồng Sỹ Nguyên và Tổng giám đốc Ban Quản lư dự án đường HCM Hà Đ́nh Cẩn). Buổi chiều tháng 5 trên quê Bác, chúng tôi đă xin ông kể nhiều hơn về dự án đường HCM...
- Thưa, nhiều người vẫn nhắc một số "tác phẩm" thời kỳ ông điều hành như đường dây 500KV, Chỉ thị 406 về cấm đốt pháo v.v... Thời điểm đó, người ủng hộ ông khá nhiều, nhưng cũng không ít ư kiến phản đối. Với vai tṛ của người "đứng mũi chịu sào" lúc ấy, điều ǵ làm ông suy nghĩ nhiều nhất?
- Trách nhiệm của người điều hành, trước tiên phải chọn cái bức xúc nhất trong những điều bức xúc, cái ǵ lớn nhất của quốc gia để đưa ra những quyết định chuẩn xác. Thí dụ: bức xúc về điện giữa miền Bắc với miền Trung, miền Nam đ̣i hỏi người lănh đạo phải quan tâm. Đường dây tải điện 500KV là một bài toán khó, đ̣i hỏi tính toán cẩn trọng, biết tập hợp các nhà khoa học, lắng nghe các ư kiến trái ngược, và quan trọng là phải dám quyết, dám chịu trách nhiệm. Nếu không quyết liệt th́ sẽ không có điện phục vụ cho miền Nam. Hoặc chuyện cấm pháo là rất cần thiết khi mà mỗi năm có bao nhiêu người bị chết, bị thương tật do đốt pháo. Lúc đó, không phải ai cũng đồng t́nh, có người lo khó thành công, bởi việc đốt pháo như một tập quán đă có truyền thống lâu đời, có một ư nhĩa nhất định trong đời sống như cưới xin, lễ hội, ma chay... Chúng ta đi lên từ một nước nghèo, phải căn cứ vào đời sống, sinh mạng của người dân để thấy sự tốn kém và tác hại của việc đốt pháo, buộc phải nghĩ cách nào có lợi cho dân, phải làm sao cho dân hiểu, dân tự giác từ bỏ một tập quán rất lâu đời. Lớn hơn cả là sinh mạng con người. Xuất phát từ việc đó, tôi buộc phải suy nghĩ chọn cách nào có lợi cho dân nhất. Rồi đă từ lợi ích của dân để làm, th́ phải giáo dục để dân hiểu, kết hợp với việc xử nghiêm vi phạm. Việc này, Đảng quyết định, chúng tôi thực hiện. Chuyện cấm đốt pháo cũng giống như việc bây giờ giáo dục người dân ư thức chấp hành luật lệ giao thông.
- Trong nhiều cuộc tranh luận về việc làm đường HCM có một nhà địa lư nói rằng: "Cần có thêm một trục dọc Bắc - Nam, nhưng không phải là lúc này. Do ta chưa đủ lực, chỉ nên làm các đường ngang Đông - Tây". Đất nước ta trải dài 15 vĩ độ, vậy trong quy hoạch giao thông có khác biệt ǵ so với các quốc gia khác? Quyết định làm xa lộ Bắc - Nam nảy sinh từ những yêu cầu trọng đại nào, vấn đề địa lư hay chiến lược phát triển kinh tế?
| Tên khai sinh của ông là Phan Văn Hoà. Ông sinh ngày 23.11.1922 trong một gia đ́nh nông dân ở xă Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. Từ năm 16 tuổi ông đă tham gia cách mạng. Mẹ ông - bà Vơ Thị Quế - bị căn bệnh hiểm nghèo cướp đi sự sống, ông đặt bí danh mang họ mẹ: Vơ Văn Kiệt - và tên gọi ấy đă trở nên nổi tiếng suốt thời kỳ ông làm Thủ tướng nước CHXHCNVN (1992 - 1997). | - Các nước xung quanh ta, không có một quốc gia nào chỉ có một đường độc đạo như VN . Quốc lộ 1A được xây dựng từ thời Pháp, đă bị khai thác quá mức nhiều năm qua. Thêm vào đó, do thời tiết khắc nghiệt, không năm nào thiên tai không làm gián đoạn giao thông Bắc- Nam, nó không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế -xă hội, mà c̣n liên quan đến an ninh quốc pḥng. Con đường độc đạo ấy lại nghiêng hẳn về phía đông, trong khi đó chúng ta lại thiếu giao thông để đánh thức tiềm năng rất lớn vùng đất ở phía tây. Quan trọng hơn, nó liên quan đến vấn đề các dân tộc. Nếu không có giao thông xuyên suốt th́ khó có thể giải quyết được việc xoá nghèo cho đồng bào phía tây của các tỉnh miền Trung. Đó là lư do cần phải xây dựng đường Trường Sơn - con đường phục vụ hiện tại, tương lai và chính là đường huyết mạch nối liền Bắc - Nam.
Trong chiến tranh, đường Trường Sơn mang tên Bác băng qua những địa h́nh cực kỳ phức tạp, dưới đạn bom nhưng vẫn được nối thông. Một câu hỏi đặt ra: làm thế nào mà trong chiến tranh chúng ta bằng chủ yếu sức người nối được Bắc - Nam, các phương tiện chiến tranh hiện đại của Mỹ vẫn không cắt đứt được đường ṃn HCM. Trục đường mang tên Bác trong chiến tranh đă trở thành huyền thoại. Tôi có tiếp xúc với một số nhà lănh đạo đứng đầu một số nước, đặc biệt là ở Bắc Âu, những người bạn ủng hộ chúng ta từ đầu, họ nói: "Đường Trường Sơn là một kỳ quan của ư chí Việt Nam". Tất nhiên, sự trả giá, sự hy sinh cho con đường thông suốt không nhỏ chút nào. Đến nghĩa trang Trường Sơn chúng ta thấy điều này.
Bây giờ, xây dựng phát triển kinh tế xă hội không lư nào chúng ta không làm được đường Trường Sơn! Vấn đề đặt ra với những người có trách nhiệm là đi lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá chúng ta có làm được đường HCM - con đường thông suốt bất cứ thời tiết nào - hay không? Câu trả lời: dứt khoát phải làm được. Chưa có một công tŕnh thế kỷ nào (kể cả đường dây 500KV, đường Bắc Thăng Long - Nội Bài v.v...) lại được sự thống nhất cao như dự án giao thông này. Từ trong dân đến toàn bộ xă hội, quân đội, toàn Đảng gần như tuyệt đối ủng hộ dự án. Chúng ta thấy rơ nhận thức của dân, của Đảng rất sâu sắc với con đường. Bộ Chính trị nhất trí rất cao. Nhưng, đáng tiếc, giá như công tŕnh khởi công từ cuối năm 1997 th́ không phải bây giờ mới sắp hoàn thành giai đoạn 1, th́ hạn chế được rất nhiều thiệt hại do băo lũ gây ra những năm 1998 - 1999. Ngay như cơn lũ năm ngoái vào Hương Sơn (Hà Tĩnh), nhờ có đường HCM mà hạn chế được tổn thất, nó chứng minh cho sự cần thiết có đường giao thông và an toàn trong phát triển kinh tế xă hội vùng tây bắc Trung Bộ. Có đường HCM là thêm một trục dọc thứ hai của đất nước, bản thân nó đảm bảo an toàn cho sự lưu thông và giải quyết vấn đề phát triển kinh tế xă hội toàn bộ miền Tây. Con đường mang tầm chiến lược và bao quát cả địa lư lănh thổ.
- Thưa, đi từ Kon Tum đến Nghệ An (đường HCM giai đoạn 1) ông có nhận xét ǵ?
- Tôi đi thăm đường HCM với tư cách một công dân thôi. Anh em cán bộ, công nhân làm đường giỏi quá. Họ nắm vững kỹ thuật, công nghệ hiện đại. Thời chiến tranh, đường Trường Sơn được nối thông chính nhờ sức lực con người - sự vĩ đại đó không thể nào cân đong nổi. Nhớ lại thời gian khó của lớp cha anh, càng thấy sự vất vả với con đường hôm nay càng thêm ư nghĩa. Tuyến đường chủ yếu đi trong rừng sâu, núi cao hiểm trở, nhiều gian khổ (nhất là nhánh phía tây), càng thương và cảm phục những người thợ khảo sát, thiết kế luồn rừng, lội suối để vạch tuyến. Đi qua những chiếc cầu lớn vượt sông đẹp như nét vẽ, đi trên những triền núi cao mà đường cứ bon êm như ở đồng bằng, đă quá! Anh em chúng tôi đi qua các đỉnh đèo Ḷ Xo (Quảng Nam), A Roàng (Thừa Thiên-Huế) nh́n đường rộng vắt trong rừng cây, chợt nghĩ về những lối ṃn ngày xưa càng thấy công sức của đội ngũ thợ tư vấn khảo sát thiết kế bây giờ là quá lớn lao. Thấy rơ là anh em làm có chất lượng, có tinh thần trách nhiệm cao và đảm bảo tiến độ. Những người thợ tôi gặp trên công trường để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong đoàn anh em chúng tôi. Tuy nhiên, hiện tượng thiếu phối hợp đồng bộ giữa các ngành khác trong quy hoạch dân cư, đường nhánh, trồng cây xanh, đặt cây xăng, và lắp đặt tuyến cáp quang cần được chấn chỉnh sớm. Đường HCM sẽ c̣n mở rộng tới 6 làn xe, v́ thế việc quy hoạch dân cư, cắm đất giữ nền làm đường nhất thiết cần phải làm sớm. Không nên để xảy ra chuyện đường mở đến đâu, dân bám đường đến đó, rồi lại tốn tiền, tốn công giải toả, đền bù. Mỗi chúng ta đều phải thấy trách nhiệm của ḿnh trong việc giữ cho con đường mang tên Bác Hồ vĩ đại được thông suốt Bắc - Nam.
- Xin thêm câu hỏi nữa: Những nhà lănh đạo đất nước cần phải có những phẩm chất ǵ, thưa ông?
- Kinh nghiệm của tôi đối với người làm lănh đạo, trước hết là tầm nh́n đối với đất nước, phải tận tâm tận lực đối với dân, có sự cân nhắc trước khi quyết đoán, dám chịu trách nhiệm. Cái đó phải đi vào kỷ cương của pháp luật, của nhà nước pháp quyền. Ông cha ta thường dạy: Có cái uy, nhưng phải có cái ân đức, biết nhận ra lầm lỗi và sửa lỗi, phải tận tâm lo cho dân - đó là những điều không thể thiếu ở người điều hành quốc gia. Những điều này, cụ Hồ đă dạy và mỗi chúng ta đều thấm nhuần. Tôi tin tưởng ở thế hệ tương lai.
Căn pḥng thật yên tĩnh. Buổi chiều ở quê Bác đầy ân t́nh. Những điều ông già Sáu Dân nói về chuyện nhân thế thật giản dị mà sâu sắc. Tôi và các bạn đồng nghiệp lắng nghe ông nói, mới thấy ḿnh c̣n phải đi, phải học rất nhiều.
Thanh Thuỷ |
