Tin mới:
Đường dây nóng

 HÀ NỘI:  Tel: 04-5330305 0904110444

 TP.HCM:  Tel: 08-8230017 08-8294279

Giá cả   
 Vàng

1.165.000

 USD

16.060

 EUR

20.503

 GBP

30.163

 AUD

12.100

 VNIndex

500,82

Thời tiết 
 Hải Pḥng

24 - 32

 Hà Nội

25 - 33

 Vinh

25 - 34

 Đà Nẵng

25 - 34

 Nha Trang

25 - 34

 TPHCM

23 - 34

Chuyên đề
VĂN HOÁ

LĐ số 238 Ngày 28.08.2005 Cập nhật: 08:45:34 - 28.08.2005

Hoạ sĩ Lương Xuân Nhị
Từ tà áo dài đến... "làm mủi ḷng viên đạn"

Trịnh Tú

Trong số các hoạ sĩ những khoá đầu của Trường Mỹ thuật Đông Dương, chỉ c̣n lại đôi ba người, ông là người kín tiếng hơn cả, lại càng ngại tiếp xúc chỗ đông người, lẳng lặng sống và vẽ trong căn gác cũ của ḿnh từ khi ra trường đến nay. Tên tuổi ông thường gắn liền với những bức tranh thiếu nữ và phong cảnh mang đậm chất hàn lâm của hội hoạ Pháp; nhưng ít người biết thêm rằng trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông đă vẽ hàng trăm bức tranh địch vận để góp phần làm nên những chiến thắng lịch sử. Ông là hoạ sĩ lăo thành Lương Xuân Nhị, năm nay đă sang tuổi 93.

Hoạ sĩ Lương Xuân Nhị.
Tôi t́m đến nhà ông không mấy khó khăn, bởi nó không hề thay đổi, đó là căn nhà cổ hiếm hoi sót lại ở phố Cửa Nam (Hà Nội) không bị biến dạng trước sự sôi động của một phố thương mại. Ngay cả đồ đạc trong căn nhà ông dường như vẫn nguyên chỗ từ hơn nửa thế kỷ.  Ngắm nh́n khuôn mặt thật trầm tĩnh, mới hiểu được sự kín tiếng nơi ông không phải cái im lặng khước từ mà là một khối yên tĩnh của một đời lao động không ngưng nghỉ. Tôi chợt nhớ đến những bức tranh sơn dầu vẽ thiếu nữ Hà Nội với tà áo dài mềm mại thời xa xưa của ông.

Tranh thiếu nữ của ông không có cái đài các, gợi cảm như trong tranh Tô Ngọc Vân, cũng không có vẻ lộng lẫy, quư phái ở những cô gái của Nguyễn Gia Trí. Nhưng ông lại có cái mà các hoạ sĩ khác trên ông c̣n thiếu, đó là sự tĩnh tâm hoàn toàn tuyệt đối của một vẻ đẹp b́nh dị không cần đến trang điểm. H́nh như khi vẽ ông ít bị xáo động để t́m đến nét thật của đời sống. Tôi đem suy nghĩ này nói với ông rồi hỏi thêm rằng: Với các bậc lăo thành trong nghề, sau những thành công để thành danh th́ sự thay đổi về phong cách và quan niệm nghệ thuật liệu có khó khăn? Ông cười thật hiền, nói:

- Làm nghệ thuật, bất kỳ môn ǵ, trước hết phải bằng những t́nh cảm thật trong ḷng ḿnh. Như thế nghệ thuật mới phong phú, v́ quả là không ai giống ai. Mỗi người một đời, một quan niệm. Người ta có thể thay đổi cách vẽ, cách nghĩ, điều đó phần lớn chịu tác động bởi ḍng chảy thực của đời sống xă hội. Khi mới học xong, tôi cứ nghĩ ḿnh sẽ gắn bó với tranh lụa bởi một trong những tác phẩm đầu tiên vẽ lụa của tôi đă được người Mỹ mua vào năm 1938, với một món tiền kha khá thời đó. Và hơn nữa vẽ lụa dễ truyền đạt t́nh cảm, vẻ đẹp Á Đông của người ḿnh. Chúng tôi ngày xưa được học rất kỹ lưỡng, nhất là h́nh hoạ, nhưng con mắt nh́n cảnh vật vẫn hoàn toàn bị chi phối bởi chủ nghĩa ấn tượng Pháp.

Một bức tranh địch vận thời
chống Pháp của hoạ sĩ Lương
Xuân Nhị.

Điều đó cũng tốt, nhưng rơ ràng thiên nhiên và con người Việt ḿnh vẫn có cái huyền bí, tế nhị riêng, làm sao thể hiện được cái đó mới thoát khỏi cái bóng của các thầy ḿnh. Khi tôi lên Sa Pa vẽ cảnh núi ch́m trong mây, chỗ mờ, chỗ tỏ bằng sơn dầu, tôi mới thấy hết được giá trị của cách nh́n thuỷ mặc lại được thể hiện bằng màu dầu. Nó sẽ khác xa với hội hoạ Trung Hoa lại ít bị lệ thuộc vào ánh sáng của chủ nghĩa ấn tượng. Tôi chuyển hẳn sang sơn dầu từ ngày đó.

´ Dạ thưa, năm 1938 người Mỹ đă mua tranh của ông?

- Đó là dịp triển lăm Hội hoạ của 7 nước Châu Á do Bảo tàng Thế giới Hoa Kỳ tổ chức và họ đă mua bức lụa "Làng quê" của tôi.Nói rồi, ông lục t́m trong giá sách đầy bụi, sát cạnh giá vẽ, đưa ra cho tôi một tờ báo đă ố vàng, đó là tờ "Việt Báo" ra ngày 24 tháng 7 năm 1938 trên trang nhất có đưa tin và ảnh bức tranh lụa của ông được Viện World Headquarters Museum Hoa Kỳ mua, và là tác phẩm hội hoạ Việt Nam đầu tiên có mặt tại Mỹ.

Ông c̣n cho tôi xem cuốn kỷ yếu của bảo tàng này in bức tranh của ông với một bài viết rất trang trọng. Đó là bức tranh lụa vẽ cảnh sinh hoạt của một gia đ́nh nông thôn Việt Nam ẩn ḿnh dưới một bụi tre với một hoà sắc dịu dàng đủ để bày tỏ một nếp sống yên b́nh nơi thôn dă. Ông nói thêm với tôi rằng cứ tưởng sẽ yên tâm với một đời sống của một hoạ sĩ tự do, sống lương thiện bằng tiền bán tranh, bằng tác phẩm như sự yên ổn của gia đ́nh thôn quê kia trong bức tranh ông mô tả. Nhưng rồi sự monotone (đều đều) của đời sống ngày càng tẻ nhạt khiến ông tự thấy chán nản. May mắn thay vào những tháng ngày trễ nải đó Cách mạng tháng Tám đă nổ ra ngay gần nhà ông, rồi lễ Tuyên ngôn Độc lập của Cụ Hồ đă kéo ông ra khỏi nỗi chán chường. Ông kể:

- Cũng giống như giới trí thức của Hà Nội, ngày đó, tôi như bừng tỉnh và nhập ngay vào ḍng người tràn ngập đường phố, chào đón một chính thể mới, chúng tôi xuống đường bất kể ngày đêm, tôi đi cùng một nhóm các anh nhiếp ảnh đứng sát ngay lễ đài trong ngày 2.9 không cầm được nước mắt và hiểu được một điều rất hệ trọng rằng bây giờ ḿnh mới thực sự độc lập, thực sự tự tin để vẽ cho nhân dân ḿnh, cho đất nước ḿnh. Cách mạng đă cho chúng tôi một nhăn quan khác, lần đầu tiên trong đời, tôi nh́n thấy vẻ đẹp khoẻ khoắn của các cô thôn nữ trong đoàn diễu hành ngày Tuyên ngôn độc lập. Ngay cả nắng trên những hàng cây, tôi cũng nh́n thấy những màu khác.

´ Sau đó, thưa ông, những thiếu nữ với tà áo dài có c̣n được ông quan tâm, có c̣n xuất hiện?

- Sau đó chẳng mấy chốc là đến ngày Toàn quốc kháng chiến, các anh Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Đ́nh Thi... lên chiến khu. Tôi đưa gia đ́nh về Hưng Yên rồi tham gia Hội Văn nghệ liên khu 3, tôi làm Tổng thư kư Hội Văn nghệ liên khu 3. Và bắt đầu từ đây tôi t́m cho ḿnh một công việc thật nhiều ư nghĩa đó là vẽ tranh địch vận, in bằng mọi phương pháp thủ công, tự pha màu để in, rồi chuyển ra mặt trận. Tôi được biết có những đại đội lính Pháp và lê dương chuyền tay những bức tranh của tôi, mủi ḷng khóc, rồi ra hàng v́ ư thức được sự phi nghĩa trong cuộc chiến tranh này. Tướng Giáp cũng đă hai lần viết thư khen ngợi và động viên tôi. Ngay cả trong tranh địch vận khổ nhỏ như thế cũng không hề vắng bóng người phụ nữ, đó là h́nh ảnh những người mẹ người vợ ở bên kia chiến tuyến kêu gọi con em ḿnh buông súng.

Ông lần giở cho tôi xem những bức ảnh chụp tranh địch vận mà ông c̣n lưu giữ và tôi thực sự sửng sốt trước sự phong phú của các thể loại cũng như nội dung của những bức tranh nho nhỏ in litô hoặc khắc gỗ với những mảng màu nguyên của phẩm. Và một trong những yếu tố tạo ra sức nặng hiệu quả ở tranh ông, theo tôi đó là cách vẽ tuy rất khái quát nhưng vẫn trung thành với h́nh và nét của phong cách cổ điển Châu Âu. Đó là điều rất dễ thuyết phục với người phương Tây.

´ Thưa ông, rơ ràng là Cách mạng đă thay đổi được hoàn toàn quan niệm và phong cách nghệ thuật của thế hệ đàn anh trong hội hoạ VN. Nhưng trước những sự kiện lớn lao của lịch sử, hội hoạ của chúng ta vẫn thiếu những tác phẩm lớn. Liệu ông có trông chờ vào thế hệ trẻ làm nốt công việc này?

- Đúng là ta chưa có tác phẩm lớn mang tính sử thi, mới chỉ là mhững bức trực hoạ trong hai cuộc kháng chiến. Điều đó cần phải có thời gian và chúng tôi đặt nhiều hy vọng vào thế hệ trẻ miễn là họ phải thực sự quan tâm và xúc động với lịch sử nước nhà. Chúng tôi đă gom góp rất nhiều "lương thực", chỉ chờ họ "nấu nướng" - tôi có cảm giác bây giờ cơ chế thị trường, hoạ sĩ chỉ lo vẽ tranh để bán chứ không phải để t́m một ư nghĩa cho tâm hồn ḿnh. Tôi lo, nhưng vẫn kỳ vọng.

Một đời người, so với lịch sử của cả một dân tộc th́ quả là bé nhỏ, nhưng ngàn vạn người sẽ làm nên lịch sử. Lịch sử không thuộc cá nhân ai. Một đời nghệ sĩ như ông, nhỏ bé và khiêm nhường thôi, nhưng trong những trang vàng của lịch sử hội hoạ đất nước sẽ có tên ông, như tên tuổi của bao người nghệ sĩ b́nh dị khác. Chừng đó thôi, tôi nghĩ, cũng đủ để ông yên tâm với những việc ông làm cho cuộc đời này. Ông đă đem cây bút vẽ những tà áo dài của ḿnh "làm mủi ḷng viên đạn".

Hoạ sĩ Lương Xuân Nhị sinh năm 1913. Năm 1937 ông tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Đông Dương. Năm 1946 tham gia kháng chiến, cho đến ngày hoà b́nh lập lại ông giảng dạy tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật VN. Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật đợt đầu tiên.

Trở về   Gửi tin   Bản để in   Ư kiến bạn đọc

Kem cốm
Cổ động, quảng bá cho sự kiện APEC: Công ty tư nhân vào cuộc
Tin văn hoá ngày 15.9.2006
Nghệ sĩ Tuấn Ngọc: "Tôi như người mắc nợ khán giả quê nhà"
Muộn c̣n hơn không!
Vĩnh biệt nhạc sĩ Văn Chừng: C̣n măi, những kỷ niệm Pleiku
Phim "Chuyện của Pao" tại LHP Montreal (Canada): Thế giới dưới chân cô
Tin văn hoá ngày 14.9.2006
Có nên duy tŕ kiểu chấm ảnh "chiếu cố"?
Bức tường sụp đổ, cửa sổ lên ngôi

TIN, BÀI ĐĂ ĐƯA
Bài được đọc nhiều nhất
Tiêu điểm
 

Copyright © 2006 Lao Dong All Rights Reserved - Contact us: webmaster@laodong.com.vn