Klau Ngo Yô (Kon Tum):
Tan nát rừng dó
Xuân Nhàn
) |
Cây dó rừng được trồng lại
trong vườn ông A Hrưm. | Tháng 3.2005, do một sự t́nh cờ, ông A Hrưm (xă Ya Chim, thị xă Kon Tum) phát hiện ra cơ hội đổi đời từ những gốc cây hlaur. Thứ cây người Jơ Rai chỉ dùng làm rui mè ngoài cḥi rẫy ấy, hoá ra là cây dó bầu có khả năng sinh sản trầm hương. Ngay sau đó, rừng Klau Ngo Yô trở thành đối tượng tấn công của thợ sơn tràng.
Đưa rừng về nhà
Klau Ngo Yô lọt thỏm giữa khu dân cư và những vườn caosu ngút ngàn. Chúng tôi theo chân A Bế - người đàn ông Jơ Rai tay ŕu tay rựa t́nh cờ bắt gặp dọc đường - luồn sâu vào bên trong theo mấy lối đi mơ hồ, rậm rịt. Lộn tới lộn lui, ông Bế cuối cùng bối rối thú nhận đă quên mất vị trí số cây hlaur c̣n sót lại.
Bế là người làm thuê cho A Hrưm và là thành viên của nhóm 5 gia đ́nh đang mơ màng giấc mộng trầm hương. Không hiểu A Bế nói thật hay cố t́nh lưu giữ "bí mật làm ăn". Dù sao, chuyến truy lùng thất bại cũng phơi bày một thực tế là cây dó bầu tự nhiên ở Ya Chim đă gần như bị tận diệt.
Trở ra, chúng tôi ghé nhà A Hrưm. Vị cựu trưởng thôn Klau Ngo dẫn chúng tôi tham quan một lượt. Khu vườn rộng gần nửa hécta, la liệt cari, nhăn lồng... Vương văi khắp vườn nhiều đoạn cây bị băm vằm, bị vạc mỏng - bằng chứng của cuộc "bới lông t́m vết" thô bạo, xô bồ. Hrưm nói số dó bầu này phải thuê người bứng từ trong rừng rồi vận chuyển về trồng ở đây. Bao nhiêu cây bị đào tận gốc, trốc tận rễ cho cuộc "di cư" không thể cưỡng lại, ông không nhớ, nhưng đại khái, cứ đối chiếu tỉ lệ một phần sống, chín tám phần chết với gần 100 cây lưu gốc, cộng phần bị xẻ thịt moi trầm vô tội vạ, "đáp số" chắc chắn là không nhỏ.
Không phải tất cả các cuộc t́m kiếm của A Hrưm là vô vọng. 10 triệu đồng, vừa tiền mặt, vừa là giá trị cây giống đối lưu làm cả nhóm mất ăn mất ngủ. Hrưm kể đối tác ngoài thị xă chê phẩm cấp trầm của ông, song phần ḿnh, ông ngờ rằng bị đối tác đánh lừa: "Cách đây 4 ngày, tôi thấy họ trả một lô hàng bên Phương Hoà 7 triệu đồng, c̣n của tôi, tương tự, lại chỉ được 200.000 đồng". Sự ngờ vực này là lư do khiến ông c̣n giữ gói "hàng" chừng 4 - 5 lạng cũng như chưa chịu "cho đi" một số sản phẩm tái sinh sau vườn dù từng lung lay ít nhiều với mức giá 600.000 - 900.000 đồng/cây.
Rừng vô chủ
Vụ đốn rừng Klau Ngo Yô diễn ra từ tháng 3.2005 rồi kéo dài gần như công khai cho đến khi "hết dó" nhưng không được lực lượng kiểm lâm địa bàn lẫn chính quyền sở tại phát hiện, ngăn chặn. Ông Ngô Nhật Khánh - Phó Chủ tịch HĐND xă Ya Chim - thừa nhận: "Măi tới gần đây chúng tôi mới hay; lúc đó th́... đă lỡ rồi".
Vụ việc đang được cơ quan chức năng tiếp nhận một cách khá... b́nh thản. Thậm chí có ư kiến c̣n hào hứng xem đây là một "thực chứng" sinh động để khẳng định chỗ đứng của cây dó bầu trong kế hoạch chuyển dịch cơ cấu lâm sinh trên địa bàn thị xă thời gian tới.
Chiều 2.8, trong cuộc tiếp xúc với chúng tôi, Hạt trưởng Kiểm lâm thị xă Kon Tum Nguyễn Văn Toại cho biết: "Do vừa mới nhận thông tin hồi sáng nên chưa có phương án cụ thể nào để xử lư vụ việc". Trước mắt, hạt sẽ tăng cường thêm nhân lực bên cạnh kiểm lâm địa bàn để phối hợp với xă Ya Chim văn hồi trật tự.
Một kế hoạch dài hạn cũng được ông Toại đề cập như thúc đẩy h́nh thành quy ước tự quản, tự giám sát; triển khai việc khoán quản lư bảo vệ rừng cho cộng đồng dân cư... Không chỉ Klau Ngo Yô, mà cả 1.500ha rừng thuộc phạm vi quản lư của thị xă Kon Tum hiện vẫn tồn tại trong t́nh trạng vô chủ! |
