Trao đổi với PV Báo Lao Động ngày 21.7, ông Phan Ngọc - Giám đốc Action Aid VN - đã cho biết:

- Trong tuyên bố gần đây nhất của Chính phủ về việc VN gia nhập WTO có một thông điệp rất rõ ràng là VN không muốn vào WTO bằng bất cứ giá nào. Do đó, thông tin về việc VN cam kết sẽ bỏ ngay trợ cấp xuất khẩu (XK) đối với hàng nông sản đã làm cho chúng tôi hơi bị bất ngờ.

Có một điều chắc chắn là tất cả các nước khác vẫn đang né tránh vấn đề xoá bỏ trợ cấp nông nghiệp. Và chuyện này vẫn được núp dưới một cái tên nào đó để trợ giá cho nền sản xuất nông nghiệp của họ. Nhưng dù dưới bất kỳ cái tên gì thì việc trợ giá cho sản xuất nông nghiệp vẫn không thể che đậy được.

Để đạt mục tiêu cuối cùng là cố gắng tháng 10.2006 vào được WTO mà VN phải chấp nhận xoá bỏ trợ cấp XK đối với hàng nông sản thì tôi cho rằng, đó không phải là một giải pháp tốt nhất. Tất nhiên, trên thế giới và cả tổ chức WTO đều có một thông điệp rất rõ ràng: Các nước phải bỏ trợ giá đối với hàng nông sản XK để đảm bảo cho nền thương mại bình đẳng nhất.

Nhưng các nước đều áp dụng trợ cấp việc này theo những quy định riêng của họ. Trong bối cảnh VN đang còn tới 70% số dân sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, hàng hoá của chúng ta với sức cạnh tranh hiện tại mà bỏ trợ giá - dù dưới hình thức nào - đều có nguy cơ rủi ro rất cao, và những người nông dân nghèo là đối tượng gánh chịu nặng nề.

Vào WTO là một lộ trình mà VN cần phải làm, nhưng vào thế nào, mở đến đâu, mở thế nào... tôi nghĩ Chính phủ cần phải cân nhắc kỹ lưỡng. Việc cam kết sớm cắt bỏ trợ cấp XK nông sản sẽ gây ra một vấn đề rất quan ngại đối với khối cộng đồng nghèo và số đông dân cư sống bằng nghề nông nghiệp hiện tại.

- Các vấn đề thoả thuận về sở hữu trí tuệ, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp... ông có nhận xét gì?

- Những vấn đề này chúng ta còn thua xa kinh nghiệm so với các nước trên thế giới. Các tiểu ban của chúng ta làm việc đã có những hiệu quả nhất định. Nhưng theo tôi thì còn chưa đủ năng lực để đấu trí với những "cuộc chơi" của sân chơi WTO cả về tiềm lực, trí tuệ, kinh nghiệm...

Các nước giàu vẫn giữ trợ cấp nông sản - nguyên nhân khiến các cuộc biểu tình thế này vẫn diễn ra trên toàn cầu (ảnh chụp tại Hồng Kông tháng 12.2005).

Cụ thể như vấn đề giống cây trồng trong nông nghiệp, rõ ràng có những thứ là của ta, nhưng họ đưa ra sao chép rồi đăng ký tên tuổi của họ rồi chúng ta lại phải mua lại những cái của chính ta.

Đây là những chuyện vẫn xảy ra, và chúng ta không đủ tiềm lực về kinh tế, trí tuệ, khoa học công nghệ... hiện tại chúng ta chưa sẵn sàng. Nhưng chúng ta nếu bắt đầu bằng những vấn đề khiêm tốn thì vẫn được. Và vấn đề đấu tranh trong "cuộc chơi" này chỉ mới là đấu tranh bảo vệ quyền lợi chính đáng nhất của người dân.

- Trước đây đã có nhiều dự báo về thời điểm VN gia nhập WTO, nhưng sự thực đều không phải như thế. Với kết quả đàm phán lần này, đến tháng 10 liệu VN có được kết nạp là thành viên của WTO như dự đoán?

- Việc VN gia nhập WTO lúc nào chúng tôi cũng đều ủng hộ. Vấn đề mà Action Aid quan tâm là VN gia nhập WTO không phải bằng bất cứ giá nào để tránh tình trạng xã hội VN bị phân hoá, tụt hậu và gia tăng khoảng cách giàu nghèo...

Nếu chưa có những chính sách đi kèm theo để đảm bảo không xảy ra những hiện tượng như vừa nêu, và nếu chúng ta chưa chuẩn bị kỹ, chúng ta cũng không nên vội vàng. Vì "tầm ngắm" của chúng ta về vấn đề gia nhập WTO đã có thì trước sau chúng ta cũng vào.

Nhưng làm mọi điều để vào bằng được thì sẽ gây ra những hậu quả trực tiếp ngay, mà cụ thể là Trung Quốc hay Thái Lan đều đã phải chịu những hậu quả đó. Trong khi vị thế của VN chúng ta còn kém xa những quốc gia đó, thì tác hại xảy ra sẽ còn lớn hơn rất nhiều.

Tôi nghĩ chúng ta nên có những chuẩn bị kỹ càng, tính toán mức độ mở cửa phù hợp, mở cửa như thế nào, xoá bỏ hàng rào thuế quan, bỏ bao cấp... theo lộ trình đầy đủ nhất để có thể đảm bảo cộng đồng dân cư nghèo không bị thua thiệt quá nhiều trong "cuộc chơi" này mới là cái quan trọng nhất.

- Xin cảm ơn ông!