Lịch sử ghép gan trên thế giới và ở Việt Nam

Năm 1963, trường hợp ghép gan đầu tiên trên thế giới đã được tiến hành bởi T.E.Starzl (Hoa Kỳ) và đến năm 1988 ca ghép gan đầu tiên lấy từ người cho sống đã được thực hiện ở Brazil.

Đến nay đã có gần 4.000 bệnh nhân ghép gan từ người cho sống, trong đó nhiều nhất là ở Nhật Bản (gần 200 ca). Các nước và vùng lãnh thổ khác đã tiến hành ghép gan lấy từ người cho sống với số lượng hàng trăm trường hợp như Mỹ, Pháp, Đài Loan, Hàn Quốc, Hồng Kông...

Hiện nay, ghép gan từ người cho sống đã trở thành biện pháp được chấp nhận rộng rãi để điều trị cho các bệnh lý gan giai đoạn cuối. Tỷ lệ sống thêm sau ghép trên 1 năm đối với ghép gan lấy từ người cho sống đã đạt tới trên 90%.

Phương pháp ghép gan từ người cho sống có nhiều ưu điểm: người cho khoẻ mạnh, được đánh giá tốt về chức năng, thời điểm ghép là tối ưu cho người nhận, mổ phiên chứ không phải là cấp cứu, chất lượng mảnh ghép tốt hơn, giảm thời gian hoại tử lạnh của gan, tăng sự hoà hợp của miễn dịch. Tuy nhiên, yêu cầu hàng đầu của ghép gan từ người cho sống là luôn đảm bảo an toàn đối với người cho gan. Cho đến nay, tại Nhật Bản và Đài Loan chưa có trường hợp tử vong nào đối với người cho gan, song cũng đã có một số biến chứng sau mổ.

Ở Việt Nam, việc ghép tạng trên lâm sàng đã được bắt đầu từ năm 1992 với các trường hợp ghép thận từ người cho sống tại Bệnh viện 103 - Học viện Quân y. Hiện nay, số bệnh nhân bị bệnh lý gan giai đoạn cuối có nhu cầu ghép gan là đáng kể. Ở Việt Nam có phương pháp cắt gan nổi tiếng của GS Tôn Thất Tùng, tuy nhiên chưa có luật lấy tạng từ tử thi (người chết não).

Bước đầu xây dựng quy trình ghép gan từ người cho sống tại Việt Nam gồm các quy trình cụ thể sau:

- Tuyển chọn người nhận gan, người cho gan và chuẩn bị trước ghép.

- Phẫu thuật, lấy gan, rửa gan, ghép gan và gây mê hồi sức.

- Điều trị và chăm sóc sau mổ người cho và người nhận gan.

- Sửa chữa, hoàn thiện quy trình ghép gan cho người sống tại Việt Nam.

(Nguồn: Đề tài cấp Nhà nước "Bước đầu nghiên cứu xây dựng quy trình ghép gan từ người cho sống để chuẩn bị thực hiện ghép gan trên người tại Việt Nam" của PGS.TS. Lê Trung Hải, Học Viện Quân y, Bộ Quốc Phòng)